5. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Hazırlık
Ay: özellikler ve iki hareket · Ay’ın evreleri: değişen görünüş · Güneş–Dünya–Ay modelleri. Konu notlarını incele, sana uygun çalışmayı seç ve açıklamalı cevaplarla öğrenmeni kontrol et.
21 çalışma25.10.2026Rubrikli öz değerlendirme
Bu sınıf ve ders, 2026–2027 OYSS okul geneli ortak yazılı uygulaması kapsamındadır. Sorular UzemGO tarafından hazırlanmıştır; OYSS havuzundan alınmamıştır. Okulun seçtiği senaryo ayrıca kontrol edilmelidir.
Çalışmanı seç
K: kolay · O: orta · Z: zor. Karma provalarda okulunun duyurduğu senaryoyu seç. Düzey etiketleri ölçülmüş güçlük veya eşdeğerlik garantisi değildir.
Kısa konu anlatımı
Önce temelini güçlendir.
Ay: özellikler ve iki hareket
Ay,Dünya’nın doğal uydusudur. Kayalık,tozlu yüzeyi ve kraterleri vardır. Işığını Güneş’ten alır ve yansıtır. Dünya’daki gibi yoğun,solunabilir bir atmosferi yoktur;çok ince bir gaz örtüsü bulunur. Kendi ekseni çevresinde döner,Dünya çevresinde dolanır. Bu iki hareketin süreleri yaklaşık eşittir;bu nedenle Dünya’dan yaklaşık aynı yüzü görülür.
Hap bilgi: Dönme:kendi ekseni. Dolanma:başka cisim çevresi. Ay ışık üretmez,yansıtır. Kraterler başlıca çarpma izleridir.
Dikkat: “Aynı yüzünü görüyoruz,öyleyse dönmez” çıkarımı yanlıştır. “Uzak yüz” daima karanlık yüz demek değildir.
Ay’ın evreleri: değişen görünüş
Ay’ın küresel biçimi değişmez. Güneş normalde yaklaşık bir yarısını aydınlatır. Ay Dünya çevresinde dolaştıkça bu aydınlık yarının Dünya’dan görülen kısmı değişir. Ana evre sırası:yeni ay→ilk dördün→dolunay→son dördün→yeni ay. Ana evreler arasında yaklaşık bir hafta bulunur;tam döngü yaklaşık29,5gündür.
Hap bilgi: Biçim sabit,görünen aydınlık bölüm değişken. Dolunayda görülen disk tamamen aydınlık;Ay’ın bütün yüzeyi aynı anda aydınlık değildir.
Dikkat: Evreler,Ay’ın parçalanması veya her ay Dünya gölgesine girmesi değildir. Dönme/dolanma süresi yaklaşık27gün ile evre döngüsü yaklaşık29,5gün aynı süre değildir;bu farkın hesabı burada istenmez.
Güneş–Dünya–Ay modelleri
Gerçek hacimsel büyüklük sırası Güneş>Dünya>Ay’dır. Dünya kendi ekseni çevresinde döner,Güneş çevresinde dolanır. Ay kendi ekseni çevresinde döner,Dünya çevresinde dolanırken onunla birlikte Güneş çevresinde de hareket eder. Modelin her ayrıntıyı göstermesi gerekmez;hangi ilişkiyi gösterdiği ve hangi açıdan ölçekli olmadığı açıklanır.
Hap bilgi: Model sorusu:Ne temsil ediliyor? Boyut mu,hareket mi,görünüş mü? Ardından:Bu model neyi göstermiyor?
Dikkat: Renklerin benzemesi,boyut veya uzaklığın doğru olduğu anlamına gelmez. Gökteki görünür büyüklük,gerçek hacimle aynı kavram değildir.
Kuvveti ölçmek ve okumak
Kuvvet birimi newtondur;N ile gösterilir. Kuvvetin büyüklüğü dinamometreyle ölçülür. Yayın esnemesi ölçek üzerinden okunur. Önce sıfır ayarı,sonra ölçüm aralığı ve bir bölmenin değeri kontrol edilir. İşaretlerin değil,eşit aralıkların sayılması gerekir. Ölçerin en büyük değeri aşılmaz.
Hap bilgi: Bir aralık değeri=(iki sayı arasındaki fark)/(aralık sayısı). SonucuNile yaz. Sıfır ayarı olmadan okunan değeri sorgula.
Dikkat: Her çizgi1N değildir. Araç daha büyük görünüyor diye daha doğru olduğu söylenemez. Aynı kuvveti karşılaştırırken ölçek ve kullanım koşulları kontrol edilir.
Örnek soru ve öğreten cevap
Bir öğrenci Ay yüzeyini temsil eden çizimde daire biçimli çukurlar görüyor. Bu çukurların yaygın adını ve oluşmalarının başlıca nedenini yazınız. Bir çizimin gerçek gözlem kaydıyla aynı şey olup olmadığını açıklayınız.
Çukurlara krater denir; gök cisimlerinin yüzeye çarpması başlıca nedendir. Çizim bir temsildir, tek başına gerçek gözlem kanıtı değildir.
Kendini küçük bir adımla dene.
Kapsam ve kaynak
Program kaydı: TYMM / geçiş programı. Öğretim programı geçişi sınıf ve derse göre değişir. Bu kaynak resmî sınavın, okulun yıllık planının veya öğretmen değerlendirmesinin yerine geçmez.