6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
10. Sınıf Felsefe
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
5 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik
5 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓5 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Sorunun türü değişince · 16 puan
Bir okulda iki soru tartışılıyor: “Kütüphane bu hafta kaç saat açık kaldı?” ve “Kütüphaneden herkesin eşit yararlanması ne demektir?”
Hangi sorunun felsefi sorgulamaya daha açık olduğunu açıklayınız. Öteki sorudan farkını belirtiniz; seçtiğiniz soruyu derinleştirecek bir alt soru yazınız.
Örnek yanıtı gör
İkinci soru eşitlik kavramının anlamını ve haklı erişim ölçütünü sorgular; tek bir saat sayımıyla cevaplanamaz. İlk soru gözlem ve kayıtla yanıtlanabilecek olgusal bir sorudur. Alt soru örneği: “Aynı saatleri sunmak, farklı ihtiyaçları olan öğrenciler için eşit yararlanma sağlar mı?”
- Soruların olgu mu kavram/değer mi sorduğunu ayır.
- Felsefi soruyu gerekçe isteme ve kavramı sorgulama yönüyle açıkla.
2. Sorgulama nasıl gelişir? · 18 puan
Düşünce tarihine ilişkin bir ders notunda şu iki tutum karşılaştırılıyor: Bir tutum doğa olaylarını yalnız aktarılan anlatılarla açıklar ve anlatıyı sorgulatmaz. Diğer tutum açıklama için tutarlı gerekçeler arar, itirazları tartışır ve gerektiğinde görüşünü değiştirir. Bu metin iki tutumu karşılaştırmak için hazırlanmış bir ders özetidir.
İkinci tutumun felsefi düşüncenin gelişimine nasıl katkı sağlayabileceğini iki özelliğiyle açıklayınız. “Felsefenin gelişmesi, geçmişteki bütün düşüncelerin değersizleşmesidir.” sonucunun bu metinden çıkıp çıkmadığını gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Gerekçe arama, eleştirellik, tutarlılık ve görüşü yeniden değerlendirme felsefi düşüncenin gelişimini destekler. Metin bütün geçmiş düşünceleri değersiz saymayı gerektirmez; miras alınan düşünceler de gerekçeleri incelenerek korunabilir, değiştirilebilir veya reddedilebilir.
- İkinci tutumdaki sorgulama özelliklerini seç.
- Eleştirel inceleme ile toptan reddetmeyi ayır.
3. Aynı sözcük, farklı anlam · 16 puan
İki öğrenci “özgürlük” üzerine konuşuyor. İlki “Özgür olmak, aklıma gelen her şeyi yapmaktır.” diyor. İkincisi “Özgür olmak, seçenekleri anlayıp sorumluluğunu üstlenerek karar verebilmektir.” diyor.
Anlam farkının düşüncelerin çatışmasına nasıl yol açtığını açıklayınız. Tartışmayı verimli kılmak için sorulabilecek bir kavram açıklama sorusu yazınız; düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi bu örneğe bağlayınız.
Örnek yanıtı gör
Aynı sözcük farklı ölçütlerle kullanıldığı için kişiler aynı önermeyi tartışıyor görünseler de farklı özgürlük anlayışlarına dayanırlar. “Özgürlüğün başkalarının haklarıyla ilişkisini tanımınıza nasıl katıyorsunuz?” gibi soru anlamları açar. Dil düşünceleri kurup paylaşmaya yardım eder; kavramlardaki belirsizlik düşüncenin karşılaştırılmasını zorlaştırır.
- Sözcüğün iki kullanımındaki ölçüt farkını göster.
- Ortak anlam belirlemenin gerekçe tartışmasını nasıl kolaylaştırdığını açıkla.
4. Belirsiz önerme · 16 puan
Bir toplantı tutanağında “İyi öğrenciler daha çok desteklenmelidir.” cümlesi yazıyor. “İyi” sözcüğü kimine göre yüksek notu, kimine göre çabayı, kimine göre başkalarıyla dayanışmayı ifade ediyor.
Bu cümlenin düşünceyi iletmede oluşturduğu sorunu açıklayınız. Cümleyi seçtiğiniz ölçüt açık olacak biçimde yeniden yazınız. Sözcük seçiminin değerlendirme ve kararları nasıl etkileyebileceğini belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
“İyi”nin ölçütü belirsiz olduğu için desteklenecek kişiler ve gerekçe değişebilir. Açık örnek: “Düzenli çalışmasına rağmen belirlenen öğrenme hedeflerinde güçlük yaşayan öğrencilere ek akademik destek sunulmalıdır.” Kavramın nasıl tanımlandığı, kimlerin kapsandığını ve kararın dayanağını etkiler.
- Belirsiz sıfatın farklı anlamlarını ayır.
- Seçilen ölçütü cümlede görünür hâle getir.
5. Öncül ve sonuç · 18 puan
Bir öğrenci şu argümanı kuruyor: “Bütün memeliler omurgalıdır. Yunuslar memelidir. Öyleyse yunuslar omurgalıdır.” Başka biri “Sonuç doğruysa argümanın biçimini incelemeye gerek yoktur.” diyor.
Argümanın öncüllerini ve sonucunu ayırınız. Çıkarımın biçimsel geçerliliğini açıklayınız; bir sonucun doğru olması ile çıkarımın geçerli olması arasındaki farkı belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İlk iki cümle öncül, son cümle sonuçtur. Yunuslar memeliler kümesinde, memeliler omurgalılar kümesinde olduğundan öncüller doğruysa sonucun yanlış olması mümkün değildir; biçim geçerlidir. Doğruluk önermelerin içeriğine, geçerlilik sonucun öncüllerden zorunlu çıkmasına ilişkindir. Doğru sonuç tek başına her argümanı geçerli yapmaz.
- Cümlelerin argümandaki görevini belirle.
- Küme içerme yapısını sonuç ilişkisine uygula.
6. Hızlı genelleme · 16 puan
Deniz, okulun bahçesinde görüştüğü üç arkadaşının e-kitap okumayı sevmediğini öğreniyor ve “Bu okulda hiçbir öğrenci e-kitap sevmez.” sonucuna varıyor.
Öncül ve sonucu yazınız. Sonucun kapsamının kanıtla uyuşup uyuşmadığını açıklayınız. Daha ölçülü bir sonuç ve araştırmayı geliştirecek bir adım öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Öncül: Görüşülen üç arkadaş e-kitap sevmiyor. Sonuç: Okuldaki hiçbir öğrenci sevmiyor. Üç kişilik, arkadaşlardan seçilmiş örneklem bütün okulu ve kesin “hiçbir” yargısını desteklemez. Ölçülü sonuç “Görüştüğüm üç arkadaş e-kitap sevmediğini söyledi.” olabilir; farklı sınıflardan daha temsil edici örneklemle görüşme yapılabilir.
- Kanıtın kimleri kapsadığını saptayarak sonuç kapsamıyla karşılaştır.
- Genellemenin gücünü kanıtla uyumlu hâle getir.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Sorunun türü değişince · 20 puan
Bir okulda iki soru tartışılıyor: “Kütüphane bu hafta kaç saat açık kaldı?” ve “Kütüphaneden herkesin eşit yararlanması ne demektir?”
Hangi sorunun felsefi sorgulamaya daha açık olduğunu açıklayınız. Öteki sorudan farkını belirtiniz; seçtiğiniz soruyu derinleştirecek bir alt soru yazınız.
Örnek yanıtı gör
İkinci soru eşitlik kavramının anlamını ve haklı erişim ölçütünü sorgular; tek bir saat sayımıyla cevaplanamaz. İlk soru gözlem ve kayıtla yanıtlanabilecek olgusal bir sorudur. Alt soru örneği: “Aynı saatleri sunmak, farklı ihtiyaçları olan öğrenciler için eşit yararlanma sağlar mı?”
- Soruların olgu mu kavram/değer mi sorduğunu ayır.
- Felsefi soruyu gerekçe isteme ve kavramı sorgulama yönüyle açıkla.
2. Sorgulama nasıl gelişir? · 23 puan
Düşünce tarihine ilişkin bir ders notunda şu iki tutum karşılaştırılıyor: Bir tutum doğa olaylarını yalnız aktarılan anlatılarla açıklar ve anlatıyı sorgulatmaz. Diğer tutum açıklama için tutarlı gerekçeler arar, itirazları tartışır ve gerektiğinde görüşünü değiştirir. Bu metin iki tutumu karşılaştırmak için hazırlanmış bir ders özetidir.
İkinci tutumun felsefi düşüncenin gelişimine nasıl katkı sağlayabileceğini iki özelliğiyle açıklayınız. “Felsefenin gelişmesi, geçmişteki bütün düşüncelerin değersizleşmesidir.” sonucunun bu metinden çıkıp çıkmadığını gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Gerekçe arama, eleştirellik, tutarlılık ve görüşü yeniden değerlendirme felsefi düşüncenin gelişimini destekler. Metin bütün geçmiş düşünceleri değersiz saymayı gerektirmez; miras alınan düşünceler de gerekçeleri incelenerek korunabilir, değiştirilebilir veya reddedilebilir.
- İkinci tutumdaki sorgulama özelliklerini seç.
- Eleştirel inceleme ile toptan reddetmeyi ayır.
3. Hızlı karar ve gerekçe · 18 puan
Bir okul kurulu “Telefonlar ders süresince toplansın.” önerisini tartışıyor. Bir üye yalnız uygulamanın hızlı olup olmadığına bakıyor; diğeri özgürlük, sorumluluk ve öğrenme hakkı kavramlarını sorguluyor.
Felsefi düşüncenin bu karara sağlayabileceği iki katkıyı açıklayınız. Kurulun tartışmasına yönelik bir felsefi soru kurunuz. Telefonların mutlaka toplanması ya da mutlaka serbest olması yönünde karar vermeniz gerekmiyor.
Örnek yanıtı gör
Felsefe kavramların anlamlarını açıklığa kavuşturabilir ve önerinin dayandığı değerleri/gerekçeleri eleştirel değerlendirebilir. Örnek soru: “Öğrenmeyi korumak amacıyla bireysel özgürlük hangi ölçütle sınırlandırılabilir?” Böylece karar yalnız hız üzerinden değil, gerekçeleri tartılarak incelenir.
- Kararın hangi değerleri birlikte etkilediğini belirle.
- Bir kavram açıklığı ve bir gerekçe değerlendirme katkısı göster.
4. Aynı sözcük, farklı anlam · 18 puan
İki öğrenci “özgürlük” üzerine konuşuyor. İlki “Özgür olmak, aklıma gelen her şeyi yapmaktır.” diyor. İkincisi “Özgür olmak, seçenekleri anlayıp sorumluluğunu üstlenerek karar verebilmektir.” diyor.
Anlam farkının düşüncelerin çatışmasına nasıl yol açtığını açıklayınız. Tartışmayı verimli kılmak için sorulabilecek bir kavram açıklama sorusu yazınız; düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi bu örneğe bağlayınız.
Örnek yanıtı gör
Aynı sözcük farklı ölçütlerle kullanıldığı için kişiler aynı önermeyi tartışıyor görünseler de farklı özgürlük anlayışlarına dayanırlar. “Özgürlüğün başkalarının haklarıyla ilişkisini tanımınıza nasıl katıyorsunuz?” gibi soru anlamları açar. Dil düşünceleri kurup paylaşmaya yardım eder; kavramlardaki belirsizlik düşüncenin karşılaştırılmasını zorlaştırır.
- Sözcüğün iki kullanımındaki ölçüt farkını göster.
- Ortak anlam belirlemenin gerekçe tartışmasını nasıl kolaylaştırdığını açıkla.
5. Öncül ve sonuç · 21 puan
Bir öğrenci şu argümanı kuruyor: “Bütün memeliler omurgalıdır. Yunuslar memelidir. Öyleyse yunuslar omurgalıdır.” Başka biri “Sonuç doğruysa argümanın biçimini incelemeye gerek yoktur.” diyor.
Argümanın öncüllerini ve sonucunu ayırınız. Çıkarımın biçimsel geçerliliğini açıklayınız; bir sonucun doğru olması ile çıkarımın geçerli olması arasındaki farkı belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İlk iki cümle öncül, son cümle sonuçtur. Yunuslar memeliler kümesinde, memeliler omurgalılar kümesinde olduğundan öncüller doğruysa sonucun yanlış olması mümkün değildir; biçim geçerlidir. Doğruluk önermelerin içeriğine, geçerlilik sonucun öncüllerden zorunlu çıkmasına ilişkindir. Doğru sonuç tek başına her argümanı geçerli yapmaz.
- Cümlelerin argümandaki görevini belirle.
- Küme içerme yapısını sonuç ilişkisine uygula.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Sorunun türü değişince · 16 puan
Bir okulda iki soru tartışılıyor: “Kütüphane bu hafta kaç saat açık kaldı?” ve “Kütüphaneden herkesin eşit yararlanması ne demektir?”
Hangi sorunun felsefi sorgulamaya daha açık olduğunu açıklayınız. Öteki sorudan farkını belirtiniz; seçtiğiniz soruyu derinleştirecek bir alt soru yazınız.
Örnek yanıtı gör
İkinci soru eşitlik kavramının anlamını ve haklı erişim ölçütünü sorgular; tek bir saat sayımıyla cevaplanamaz. İlk soru gözlem ve kayıtla yanıtlanabilecek olgusal bir sorudur. Alt soru örneği: “Aynı saatleri sunmak, farklı ihtiyaçları olan öğrenciler için eşit yararlanma sağlar mı?”
- Soruların olgu mu kavram/değer mi sorduğunu ayır.
- Felsefi soruyu gerekçe isteme ve kavramı sorgulama yönüyle açıkla.
2. Sorgulama nasıl gelişir? · 18 puan
Düşünce tarihine ilişkin bir ders notunda şu iki tutum karşılaştırılıyor: Bir tutum doğa olaylarını yalnız aktarılan anlatılarla açıklar ve anlatıyı sorgulatmaz. Diğer tutum açıklama için tutarlı gerekçeler arar, itirazları tartışır ve gerektiğinde görüşünü değiştirir. Bu metin iki tutumu karşılaştırmak için hazırlanmış bir ders özetidir.
İkinci tutumun felsefi düşüncenin gelişimine nasıl katkı sağlayabileceğini iki özelliğiyle açıklayınız. “Felsefenin gelişmesi, geçmişteki bütün düşüncelerin değersizleşmesidir.” sonucunun bu metinden çıkıp çıkmadığını gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Gerekçe arama, eleştirellik, tutarlılık ve görüşü yeniden değerlendirme felsefi düşüncenin gelişimini destekler. Metin bütün geçmiş düşünceleri değersiz saymayı gerektirmez; miras alınan düşünceler de gerekçeleri incelenerek korunabilir, değiştirilebilir veya reddedilebilir.
- İkinci tutumdaki sorgulama özelliklerini seç.
- Eleştirel inceleme ile toptan reddetmeyi ayır.
3. Hızlı karar ve gerekçe · 16 puan
Bir okul kurulu “Telefonlar ders süresince toplansın.” önerisini tartışıyor. Bir üye yalnız uygulamanın hızlı olup olmadığına bakıyor; diğeri özgürlük, sorumluluk ve öğrenme hakkı kavramlarını sorguluyor.
Felsefi düşüncenin bu karara sağlayabileceği iki katkıyı açıklayınız. Kurulun tartışmasına yönelik bir felsefi soru kurunuz. Telefonların mutlaka toplanması ya da mutlaka serbest olması yönünde karar vermeniz gerekmiyor.
Örnek yanıtı gör
Felsefe kavramların anlamlarını açıklığa kavuşturabilir ve önerinin dayandığı değerleri/gerekçeleri eleştirel değerlendirebilir. Örnek soru: “Öğrenmeyi korumak amacıyla bireysel özgürlük hangi ölçütle sınırlandırılabilir?” Böylece karar yalnız hız üzerinden değil, gerekçeleri tartılarak incelenir.
- Kararın hangi değerleri birlikte etkilediğini belirle.
- Bir kavram açıklığı ve bir gerekçe değerlendirme katkısı göster.
4. Aynı sözcük, farklı anlam · 16 puan
İki öğrenci “özgürlük” üzerine konuşuyor. İlki “Özgür olmak, aklıma gelen her şeyi yapmaktır.” diyor. İkincisi “Özgür olmak, seçenekleri anlayıp sorumluluğunu üstlenerek karar verebilmektir.” diyor.
Anlam farkının düşüncelerin çatışmasına nasıl yol açtığını açıklayınız. Tartışmayı verimli kılmak için sorulabilecek bir kavram açıklama sorusu yazınız; düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi bu örneğe bağlayınız.
Örnek yanıtı gör
Aynı sözcük farklı ölçütlerle kullanıldığı için kişiler aynı önermeyi tartışıyor görünseler de farklı özgürlük anlayışlarına dayanırlar. “Özgürlüğün başkalarının haklarıyla ilişkisini tanımınıza nasıl katıyorsunuz?” gibi soru anlamları açar. Dil düşünceleri kurup paylaşmaya yardım eder; kavramlardaki belirsizlik düşüncenin karşılaştırılmasını zorlaştırır.
- Sözcüğün iki kullanımındaki ölçüt farkını göster.
- Ortak anlam belirlemenin gerekçe tartışmasını nasıl kolaylaştırdığını açıkla.
5. Öncül ve sonuç · 18 puan
Bir öğrenci şu argümanı kuruyor: “Bütün memeliler omurgalıdır. Yunuslar memelidir. Öyleyse yunuslar omurgalıdır.” Başka biri “Sonuç doğruysa argümanın biçimini incelemeye gerek yoktur.” diyor.
Argümanın öncüllerini ve sonucunu ayırınız. Çıkarımın biçimsel geçerliliğini açıklayınız; bir sonucun doğru olması ile çıkarımın geçerli olması arasındaki farkı belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İlk iki cümle öncül, son cümle sonuçtur. Yunuslar memeliler kümesinde, memeliler omurgalılar kümesinde olduğundan öncüller doğruysa sonucun yanlış olması mümkün değildir; biçim geçerlidir. Doğruluk önermelerin içeriğine, geçerlilik sonucun öncüllerden zorunlu çıkmasına ilişkindir. Doğru sonuç tek başına her argümanı geçerli yapmaz.
- Cümlelerin argümandaki görevini belirle.
- Küme içerme yapısını sonuç ilişkisine uygula.
6. Hızlı genelleme · 16 puan
Deniz, okulun bahçesinde görüştüğü üç arkadaşının e-kitap okumayı sevmediğini öğreniyor ve “Bu okulda hiçbir öğrenci e-kitap sevmez.” sonucuna varıyor.
Öncül ve sonucu yazınız. Sonucun kapsamının kanıtla uyuşup uyuşmadığını açıklayınız. Daha ölçülü bir sonuç ve araştırmayı geliştirecek bir adım öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Öncül: Görüşülen üç arkadaş e-kitap sevmiyor. Sonuç: Okuldaki hiçbir öğrenci sevmiyor. Üç kişilik, arkadaşlardan seçilmiş örneklem bütün okulu ve kesin “hiçbir” yargısını desteklemez. Ölçülü sonuç “Görüştüğüm üç arkadaş e-kitap sevmediğini söyledi.” olabilir; farklı sınıflardan daha temsil edici örneklemle görüşme yapılabilir.
- Kanıtın kimleri kapsadığını saptayarak sonuç kapsamıyla karşılaştır.
- Genellemenin gücünü kanıtla uyumlu hâle getir.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Sorunun türü değişince · 15 puan
Bir okulda iki soru tartışılıyor: “Kütüphane bu hafta kaç saat açık kaldı?” ve “Kütüphaneden herkesin eşit yararlanması ne demektir?”
Hangi sorunun felsefi sorgulamaya daha açık olduğunu açıklayınız. Öteki sorudan farkını belirtiniz; seçtiğiniz soruyu derinleştirecek bir alt soru yazınız.
Örnek yanıtı gör
İkinci soru eşitlik kavramının anlamını ve haklı erişim ölçütünü sorgular; tek bir saat sayımıyla cevaplanamaz. İlk soru gözlem ve kayıtla yanıtlanabilecek olgusal bir sorudur. Alt soru örneği: “Aynı saatleri sunmak, farklı ihtiyaçları olan öğrenciler için eşit yararlanma sağlar mı?”
- Soruların olgu mu kavram/değer mi sorduğunu ayır.
- Felsefi soruyu gerekçe isteme ve kavramı sorgulama yönüyle açıkla.
2. Sorgulama nasıl gelişir? · 17 puan
Düşünce tarihine ilişkin bir ders notunda şu iki tutum karşılaştırılıyor: Bir tutum doğa olaylarını yalnız aktarılan anlatılarla açıklar ve anlatıyı sorgulatmaz. Diğer tutum açıklama için tutarlı gerekçeler arar, itirazları tartışır ve gerektiğinde görüşünü değiştirir. Bu metin iki tutumu karşılaştırmak için hazırlanmış bir ders özetidir.
İkinci tutumun felsefi düşüncenin gelişimine nasıl katkı sağlayabileceğini iki özelliğiyle açıklayınız. “Felsefenin gelişmesi, geçmişteki bütün düşüncelerin değersizleşmesidir.” sonucunun bu metinden çıkıp çıkmadığını gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Gerekçe arama, eleştirellik, tutarlılık ve görüşü yeniden değerlendirme felsefi düşüncenin gelişimini destekler. Metin bütün geçmiş düşünceleri değersiz saymayı gerektirmez; miras alınan düşünceler de gerekçeleri incelenerek korunabilir, değiştirilebilir veya reddedilebilir.
- İkinci tutumdaki sorgulama özelliklerini seç.
- Eleştirel inceleme ile toptan reddetmeyi ayır.
3. Hızlı karar ve gerekçe · 13 puan
Bir okul kurulu “Telefonlar ders süresince toplansın.” önerisini tartışıyor. Bir üye yalnız uygulamanın hızlı olup olmadığına bakıyor; diğeri özgürlük, sorumluluk ve öğrenme hakkı kavramlarını sorguluyor.
Felsefi düşüncenin bu karara sağlayabileceği iki katkıyı açıklayınız. Kurulun tartışmasına yönelik bir felsefi soru kurunuz. Telefonların mutlaka toplanması ya da mutlaka serbest olması yönünde karar vermeniz gerekmiyor.
Örnek yanıtı gör
Felsefe kavramların anlamlarını açıklığa kavuşturabilir ve önerinin dayandığı değerleri/gerekçeleri eleştirel değerlendirebilir. Örnek soru: “Öğrenmeyi korumak amacıyla bireysel özgürlük hangi ölçütle sınırlandırılabilir?” Böylece karar yalnız hız üzerinden değil, gerekçeleri tartılarak incelenir.
- Kararın hangi değerleri birlikte etkilediğini belirle.
- Bir kavram açıklığı ve bir gerekçe değerlendirme katkısı göster.
4. Aynı sözcük, farklı anlam · 13 puan
İki öğrenci “özgürlük” üzerine konuşuyor. İlki “Özgür olmak, aklıma gelen her şeyi yapmaktır.” diyor. İkincisi “Özgür olmak, seçenekleri anlayıp sorumluluğunu üstlenerek karar verebilmektir.” diyor.
Anlam farkının düşüncelerin çatışmasına nasıl yol açtığını açıklayınız. Tartışmayı verimli kılmak için sorulabilecek bir kavram açıklama sorusu yazınız; düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi bu örneğe bağlayınız.
Örnek yanıtı gör
Aynı sözcük farklı ölçütlerle kullanıldığı için kişiler aynı önermeyi tartışıyor görünseler de farklı özgürlük anlayışlarına dayanırlar. “Özgürlüğün başkalarının haklarıyla ilişkisini tanımınıza nasıl katıyorsunuz?” gibi soru anlamları açar. Dil düşünceleri kurup paylaşmaya yardım eder; kavramlardaki belirsizlik düşüncenin karşılaştırılmasını zorlaştırır.
- Sözcüğün iki kullanımındaki ölçüt farkını göster.
- Ortak anlam belirlemenin gerekçe tartışmasını nasıl kolaylaştırdığını açıkla.
5. Belirsiz önerme · 13 puan
Bir toplantı tutanağında “İyi öğrenciler daha çok desteklenmelidir.” cümlesi yazıyor. “İyi” sözcüğü kimine göre yüksek notu, kimine göre çabayı, kimine göre başkalarıyla dayanışmayı ifade ediyor.
Bu cümlenin düşünceyi iletmede oluşturduğu sorunu açıklayınız. Cümleyi seçtiğiniz ölçüt açık olacak biçimde yeniden yazınız. Sözcük seçiminin değerlendirme ve kararları nasıl etkileyebileceğini belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
“İyi”nin ölçütü belirsiz olduğu için desteklenecek kişiler ve gerekçe değişebilir. Açık örnek: “Düzenli çalışmasına rağmen belirlenen öğrenme hedeflerinde güçlük yaşayan öğrencilere ek akademik destek sunulmalıdır.” Kavramın nasıl tanımlandığı, kimlerin kapsandığını ve kararın dayanağını etkiler.
- Belirsiz sıfatın farklı anlamlarını ayır.
- Seçilen ölçütü cümlede görünür hâle getir.
6. Öncül ve sonuç · 15 puan
Bir öğrenci şu argümanı kuruyor: “Bütün memeliler omurgalıdır. Yunuslar memelidir. Öyleyse yunuslar omurgalıdır.” Başka biri “Sonuç doğruysa argümanın biçimini incelemeye gerek yoktur.” diyor.
Argümanın öncüllerini ve sonucunu ayırınız. Çıkarımın biçimsel geçerliliğini açıklayınız; bir sonucun doğru olması ile çıkarımın geçerli olması arasındaki farkı belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İlk iki cümle öncül, son cümle sonuçtur. Yunuslar memeliler kümesinde, memeliler omurgalılar kümesinde olduğundan öncüller doğruysa sonucun yanlış olması mümkün değildir; biçim geçerlidir. Doğruluk önermelerin içeriğine, geçerlilik sonucun öncüllerden zorunlu çıkmasına ilişkindir. Doğru sonuç tek başına her argümanı geçerli yapmaz.
- Cümlelerin argümandaki görevini belirle.
- Küme içerme yapısını sonuç ilişkisine uygula.
7. Hızlı genelleme · 14 puan
Deniz, okulun bahçesinde görüştüğü üç arkadaşının e-kitap okumayı sevmediğini öğreniyor ve “Bu okulda hiçbir öğrenci e-kitap sevmez.” sonucuna varıyor.
Öncül ve sonucu yazınız. Sonucun kapsamının kanıtla uyuşup uyuşmadığını açıklayınız. Daha ölçülü bir sonuç ve araştırmayı geliştirecek bir adım öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Öncül: Görüşülen üç arkadaş e-kitap sevmiyor. Sonuç: Okuldaki hiçbir öğrenci sevmiyor. Üç kişilik, arkadaşlardan seçilmiş örneklem bütün okulu ve kesin “hiçbir” yargısını desteklemez. Ölçülü sonuç “Görüştüğüm üç arkadaş e-kitap sevmediğini söyledi.” olabilir; farklı sınıflardan daha temsil edici örneklemle görüşme yapılabilir.
- Kanıtın kimleri kapsadığını saptayarak sonuç kapsamıyla karşılaştır.
- Genellemenin gücünü kanıtla uyumlu hâle getir.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Sorunun türü değişince · 20 puan
Bir okulda iki soru tartışılıyor: “Kütüphane bu hafta kaç saat açık kaldı?” ve “Kütüphaneden herkesin eşit yararlanması ne demektir?”
Hangi sorunun felsefi sorgulamaya daha açık olduğunu açıklayınız. Öteki sorudan farkını belirtiniz; seçtiğiniz soruyu derinleştirecek bir alt soru yazınız.
Örnek yanıtı gör
İkinci soru eşitlik kavramının anlamını ve haklı erişim ölçütünü sorgular; tek bir saat sayımıyla cevaplanamaz. İlk soru gözlem ve kayıtla yanıtlanabilecek olgusal bir sorudur. Alt soru örneği: “Aynı saatleri sunmak, farklı ihtiyaçları olan öğrenciler için eşit yararlanma sağlar mı?”
- Soruların olgu mu kavram/değer mi sorduğunu ayır.
- Felsefi soruyu gerekçe isteme ve kavramı sorgulama yönüyle açıkla.
2. Sorgulama nasıl gelişir? · 24 puan
Düşünce tarihine ilişkin bir ders notunda şu iki tutum karşılaştırılıyor: Bir tutum doğa olaylarını yalnız aktarılan anlatılarla açıklar ve anlatıyı sorgulatmaz. Diğer tutum açıklama için tutarlı gerekçeler arar, itirazları tartışır ve gerektiğinde görüşünü değiştirir. Bu metin iki tutumu karşılaştırmak için hazırlanmış bir ders özetidir.
İkinci tutumun felsefi düşüncenin gelişimine nasıl katkı sağlayabileceğini iki özelliğiyle açıklayınız. “Felsefenin gelişmesi, geçmişteki bütün düşüncelerin değersizleşmesidir.” sonucunun bu metinden çıkıp çıkmadığını gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Gerekçe arama, eleştirellik, tutarlılık ve görüşü yeniden değerlendirme felsefi düşüncenin gelişimini destekler. Metin bütün geçmiş düşünceleri değersiz saymayı gerektirmez; miras alınan düşünceler de gerekçeleri incelenerek korunabilir, değiştirilebilir veya reddedilebilir.
- İkinci tutumdaki sorgulama özelliklerini seç.
- Eleştirel inceleme ile toptan reddetmeyi ayır.
3. Hızlı karar ve gerekçe · 20 puan
Bir okul kurulu “Telefonlar ders süresince toplansın.” önerisini tartışıyor. Bir üye yalnız uygulamanın hızlı olup olmadığına bakıyor; diğeri özgürlük, sorumluluk ve öğrenme hakkı kavramlarını sorguluyor.
Felsefi düşüncenin bu karara sağlayabileceği iki katkıyı açıklayınız. Kurulun tartışmasına yönelik bir felsefi soru kurunuz. Telefonların mutlaka toplanması ya da mutlaka serbest olması yönünde karar vermeniz gerekmiyor.
Örnek yanıtı gör
Felsefe kavramların anlamlarını açıklığa kavuşturabilir ve önerinin dayandığı değerleri/gerekçeleri eleştirel değerlendirebilir. Örnek soru: “Öğrenmeyi korumak amacıyla bireysel özgürlük hangi ölçütle sınırlandırılabilir?” Böylece karar yalnız hız üzerinden değil, gerekçeleri tartılarak incelenir.
- Kararın hangi değerleri birlikte etkilediğini belirle.
- Bir kavram açıklığı ve bir gerekçe değerlendirme katkısı göster.
4. Aynı sözcük, farklı anlam · 18 puan
İki öğrenci “özgürlük” üzerine konuşuyor. İlki “Özgür olmak, aklıma gelen her şeyi yapmaktır.” diyor. İkincisi “Özgür olmak, seçenekleri anlayıp sorumluluğunu üstlenerek karar verebilmektir.” diyor.
Anlam farkının düşüncelerin çatışmasına nasıl yol açtığını açıklayınız. Tartışmayı verimli kılmak için sorulabilecek bir kavram açıklama sorusu yazınız; düşünme ile dil arasındaki ilişkiyi bu örneğe bağlayınız.
Örnek yanıtı gör
Aynı sözcük farklı ölçütlerle kullanıldığı için kişiler aynı önermeyi tartışıyor görünseler de farklı özgürlük anlayışlarına dayanırlar. “Özgürlüğün başkalarının haklarıyla ilişkisini tanımınıza nasıl katıyorsunuz?” gibi soru anlamları açar. Dil düşünceleri kurup paylaşmaya yardım eder; kavramlardaki belirsizlik düşüncenin karşılaştırılmasını zorlaştırır.
- Sözcüğün iki kullanımındaki ölçüt farkını göster.
- Ortak anlam belirlemenin gerekçe tartışmasını nasıl kolaylaştırdığını açıkla.
5. Belirsiz önerme · 18 puan
Bir toplantı tutanağında “İyi öğrenciler daha çok desteklenmelidir.” cümlesi yazıyor. “İyi” sözcüğü kimine göre yüksek notu, kimine göre çabayı, kimine göre başkalarıyla dayanışmayı ifade ediyor.
Bu cümlenin düşünceyi iletmede oluşturduğu sorunu açıklayınız. Cümleyi seçtiğiniz ölçüt açık olacak biçimde yeniden yazınız. Sözcük seçiminin değerlendirme ve kararları nasıl etkileyebileceğini belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
“İyi”nin ölçütü belirsiz olduğu için desteklenecek kişiler ve gerekçe değişebilir. Açık örnek: “Düzenli çalışmasına rağmen belirlenen öğrenme hedeflerinde güçlük yaşayan öğrencilere ek akademik destek sunulmalıdır.” Kavramın nasıl tanımlandığı, kimlerin kapsandığını ve kararın dayanağını etkiler.
- Belirsiz sıfatın farklı anlamlarını ayır.
- Seçilen ölçütü cümlede görünür hâle getir.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.