7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
9. Sınıf Coğrafya
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
6 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik
7 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓8 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓8 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 15 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Okula erişim kararında mekân · 15 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
3. Coğrafya tarihini araştırma · 18 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
4. Koordinatlı haritayı kullanma · 12 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
5. Mutlak ve göreli konum · 12 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
6. Bir harita sisteminin bileşenleri · 16 puan
Bir ekip afet sonrası yol kapanmalarını haritalıyor: uydu görüntüsüyle zarar izleri belirleniyor, saha ekibi uydu konumlandırma alıcısıyla noktaları kaydediyor, CBS yazılımı yollar ve hastanelerle birlikte verileri gösteriyor.
Uzaktan algılama, konumlandırma ve CBS’nin bu çalışmadaki görevlerini ayırınız. Birlikte kullanılmalarının bir yararını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
- Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
7. Gözlemden koşullu hava tahmini · 12 puan
Bir okul gözleminde öğleden sonra koyu ve dikey gelişmiş bulutlar artıyor, rüzgâr aniden kuvvetleniyor; yakın istasyondan sıcaklık düşüşü bildiriliyor.
Bu gözlemlerden kısa süreli hava durumuna ilişkin koşullu bir tahmin yapınız. Açık hava etkinliği için bir önlem ve tahminin kesinliğini artıracak bir bilgi kaynağı yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sağanak veya gök gürültülü hava gelişme olasılığı düşünülebilir; kesinlik iddia edilmez. Açık hava etkinliği kapalı güvenli alana alınabilir/ertelenebilir. MGM’nin güncel radar, tahmin ve uyarıları kontrol edilebilir.
- Sağanak veya gök gürültülü hava gelişme olasılığı düşünülebilir; kesinlik iddia edilmez. Açık hava etkinliği kapalı güvenli alana alınabilir/ertelenebilir. MGM’nin güncel radar, tahmin ve uyarıları kontrol edilebilir.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 15 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Çay tarımının dağılışı · 15 puan
Bir araştırmada çay tarımının dağılışı; yağış, sıcaklık, eğim, iş gücü ve pazara erişim verileriyle karşılaştırılıyor.
Verileri doğal ve beşerî etkenler olarak sınıflandırınız. Coğrafyanın yalnız yer adı ezberlemekten neden daha kapsamlı olduğunu bu araştırmayla açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
- Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
3. Okula erişim kararında mekân · 15 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
4. Coğrafya tarihini araştırma · 19 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
5. Koordinatlı haritayı kullanma · 12 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
6. Ölçekle uzaklık hesaplama · 12 puan
Bir haritanın sayısal ölçeği 1:25.000’dir. P ve R arasındaki harita uzaklığı ölçülmüş ve 6 cm bulunmuştur. Görselden yeniden ölçüm yapmanız gerekmiyor.
Gerçek yatay uzaklığı metre ve kilometre cinsinden bulunuz. Aynı alan 1:50.000 ölçeğinde gösterilse aynı uzaklığın haritadaki uzunluğu kaç cm olur?
Örnek yanıtı gör
6×25.000=150.000 cm=1500 m=1,5 km.1:50.000 haritada 150.000/50.000=3 cm olur.
- Harita uzaklığı payda ile çarpılır.
- Santimetre metreye ve kilometreye çevrilir.
- Aynı gerçek uzaklık yeni ölçek paydasına bölünür.
7. Mutlak ve göreli konum · 12 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 12 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Çay tarımının dağılışı · 12 puan
Bir araştırmada çay tarımının dağılışı; yağış, sıcaklık, eğim, iş gücü ve pazara erişim verileriyle karşılaştırılıyor.
Verileri doğal ve beşerî etkenler olarak sınıflandırınız. Coğrafyanın yalnız yer adı ezberlemekten neden daha kapsamlı olduğunu bu araştırmayla açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
- Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
3. Okula erişim kararında mekân · 12 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
4. Coğrafya tarihini araştırma · 16 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
5. Koordinatlı haritayı kullanma · 12 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
6. Ölçekle uzaklık hesaplama · 12 puan
Bir haritanın sayısal ölçeği 1:25.000’dir. P ve R arasındaki harita uzaklığı ölçülmüş ve 6 cm bulunmuştur. Görselden yeniden ölçüm yapmanız gerekmiyor.
Gerçek yatay uzaklığı metre ve kilometre cinsinden bulunuz. Aynı alan 1:50.000 ölçeğinde gösterilse aynı uzaklığın haritadaki uzunluğu kaç cm olur?
Örnek yanıtı gör
6×25.000=150.000 cm=1500 m=1,5 km.1:50.000 haritada 150.000/50.000=3 cm olur.
- Harita uzaklığı payda ile çarpılır.
- Santimetre metreye ve kilometreye çevrilir.
- Aynı gerçek uzaklık yeni ölçek paydasına bölünür.
7. Mutlak ve göreli konum · 12 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
8. Bir harita sisteminin bileşenleri · 12 puan
Bir ekip afet sonrası yol kapanmalarını haritalıyor: uydu görüntüsüyle zarar izleri belirleniyor, saha ekibi uydu konumlandırma alıcısıyla noktaları kaydediyor, CBS yazılımı yollar ve hastanelerle birlikte verileri gösteriyor.
Uzaktan algılama, konumlandırma ve CBS’nin bu çalışmadaki görevlerini ayırınız. Birlikte kullanılmalarının bir yararını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
- Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 15 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Okula erişim kararında mekân · 15 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
3. Coğrafya tarihini araştırma · 20 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
4. Koordinatlı haritayı kullanma · 15 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
5. Mutlak ve göreli konum · 15 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
6. Bir harita sisteminin bileşenleri · 20 puan
Bir ekip afet sonrası yol kapanmalarını haritalıyor: uydu görüntüsüyle zarar izleri belirleniyor, saha ekibi uydu konumlandırma alıcısıyla noktaları kaydediyor, CBS yazılımı yollar ve hastanelerle birlikte verileri gösteriyor.
Uzaktan algılama, konumlandırma ve CBS’nin bu çalışmadaki görevlerini ayırınız. Birlikte kullanılmalarının bir yararını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
- Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 12 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Çay tarımının dağılışı · 12 puan
Bir araştırmada çay tarımının dağılışı; yağış, sıcaklık, eğim, iş gücü ve pazara erişim verileriyle karşılaştırılıyor.
Verileri doğal ve beşerî etkenler olarak sınıflandırınız. Coğrafyanın yalnız yer adı ezberlemekten neden daha kapsamlı olduğunu bu araştırmayla açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
- Yağış, sıcaklık ve eğim doğal; iş gücü ve pazar erişimi beşerîdir. Araştırma, faaliyetin nerede olduğunu ve dağılışının nedenlerini/etkileşimlerini inceler.
3. Okula erişim kararında mekân · 12 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
4. Coğrafya tarihini araştırma · 16 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
5. Koordinatlı haritayı kullanma · 12 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
6. Mutlak ve göreli konum · 12 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
7. Bir harita sisteminin bileşenleri · 15 puan
Bir ekip afet sonrası yol kapanmalarını haritalıyor: uydu görüntüsüyle zarar izleri belirleniyor, saha ekibi uydu konumlandırma alıcısıyla noktaları kaydediyor, CBS yazılımı yollar ve hastanelerle birlikte verileri gösteriyor.
Uzaktan algılama, konumlandırma ve CBS’nin bu çalışmadaki görevlerini ayırınız. Birlikte kullanılmalarının bir yararını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
- Uzaktan algılama geniş alandaki zarar izlerini uzaktan gözler; konumlandırma saha noktalarının yerini belirler; CBS katmanları ilişkilendirip sorgular/gösterir. Birlikte, kapalı yollardan kaçınan hastane erişim planı geliştirilebilir.
8. Gözlemden koşullu hava tahmini · 9 puan
Bir okul gözleminde öğleden sonra koyu ve dikey gelişmiş bulutlar artıyor, rüzgâr aniden kuvvetleniyor; yakın istasyondan sıcaklık düşüşü bildiriliyor.
Bu gözlemlerden kısa süreli hava durumuna ilişkin koşullu bir tahmin yapınız. Açık hava etkinliği için bir önlem ve tahminin kesinliğini artıracak bir bilgi kaynağı yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sağanak veya gök gürültülü hava gelişme olasılığı düşünülebilir; kesinlik iddia edilmez. Açık hava etkinliği kapalı güvenli alana alınabilir/ertelenebilir. MGM’nin güncel radar, tahmin ve uyarıları kontrol edilebilir.
- Sağanak veya gök gürültülü hava gelişme olasılığı düşünülebilir; kesinlik iddia edilmez. Açık hava etkinliği kapalı güvenli alana alınabilir/ertelenebilir. MGM’nin güncel radar, tahmin ve uyarıları kontrol edilebilir.
Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir seli iki yönden inceleme · 18 puan
Bir vadide şiddetli yağıştan sonra su taşkını yaşanıyor. Dere yatağı çevresindeki konutlar zarar görüyor; bazı eski tarım alanlarının yapılaşmaya açıldığı biliniyor.
Olayın fiziki ve beşerî coğrafya kapsamında incelenebilecek birer yönünü yazınız. İki yönün birlikte incelenmesinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
- Yağış, eğim ve akarsu akışı fiziki; konutların yeri ve arazi kullanımındaki değişim beşerî yöndür. Zarar, doğal süreç ile insanların nerede ve nasıl yerleştiğinin etkileşiminden doğar.
2. Okula erişim kararında mekân · 17 puan
Bir belediye okul servisi durağı seçiyor. A noktası okula 400 m, fakat güvenli yaya geçidi olmayan geniş yolun karşısında. B noktası 600 m, ancak kesintisiz kaldırım ve kontrollü geçitle ulaşılıyor.
Yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın eksikliğini açıklayınız. Mekânsal düşünmeyle değerlendirilmesi gereken iki etkeni kullanarak bir tercih gerekçesi kurunuz.
Örnek yanıtı gör
Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
- Uzaklık tek başına gerçek erişilebilirliği göstermez. Yol engeli, güvenli geçit ve kaldırım sürekliliği dikkate alındığında B daha güvenli erişim sağlayabilir. Tercih yalnız uzaklığı değil güzergâh ve güvenliği birlikte ele alır.
3. Coğrafya tarihini araştırma · 20 puan
Kaynak kartı A — MEB İstanbul Öğretmen Akademileri bilim tarihi açıklamasından özet: MÖ 3. yüzyılda Eratosthenes, iki şehirdeki Güneş ışını/gölge açısı farkı ile şehirler arası uzaklığı kullanarak Dünya’nın çevresini geometrik yöntemle hesapladı. Kaynak kartı B — NASA tarihçesinden özet: 1 Nisan 1960’ta fırlatılan TIROS-1, bulut örtüsünü uzaydan görüntüleyerek hava olaylarının geniş alanlarda izlenebildiğini gösterdi. Kaynaksız C paylaşımı: “Uydular coğrafi bilgi üretiminde hiç kullanılmamıştır.”
A ve B kartlarının her birinden dönem, yöntem/araç ve coğrafi bilgiye katkıyı çıkararak iki kısa bilgi notu hazırlayınız. C paylaşımını hangi karttaki hangi kanıtla değerlendireceğinizi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A: MÖ 3. yüzyıl; gölge açıları ve şehirler arası uzaklıkla geometrik hesap; Dünya’nın çevresi/boyutuna ilişkin bilgi. B: 1960; uydu görüntüleme; bulut örtüsü ve hava olaylarının geniş alanlarda izlenmesi. B kartındaki uzaydan bulut görüntüleme kanıtı, uyduların hiç kullanılmadığı C iddiasıyla çelişir.
- A kartından zaman, geometrik ölçüm yöntemi ve Dünya’nın çevresine ilişkin katkı ayrılır.
- B kartından tarih, uydu görüntüsü ve hava olaylarını izleme katkısı ayrılır.
- B’deki somut kullanım örneğinin C’deki hiçbir zaman kullanılmadı genellemesini çürüttüğü açıklanır.
4. Koordinatlı haritayı kullanma · 15 puan
Şematik yerel haritada her kare kenarı 1 km’dir. Doğu yatay, kuzey dikey yöndedir. A(1,1) ve B(4,1) noktaları gösterilmiştir.
A’danB’ye gitmek için yönü ve düz uzaklığı yazınız. A’nın 2 km kuzeyindeki C noktasını haritaya ekleyip koordinatını belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
- A’danB’ye doğuya 3 km gidilir. C=(1,3) olur.
5. Ölçekle uzaklık hesaplama · 15 puan
Bir haritanın sayısal ölçeği 1:25.000’dir. P ve R arasındaki harita uzaklığı ölçülmüş ve 6 cm bulunmuştur. Görselden yeniden ölçüm yapmanız gerekmiyor.
Gerçek yatay uzaklığı metre ve kilometre cinsinden bulunuz. Aynı alan 1:50.000 ölçeğinde gösterilse aynı uzaklığın haritadaki uzunluğu kaç cm olur?
Örnek yanıtı gör
6×25.000=150.000 cm=1500 m=1,5 km.1:50.000 haritada 150.000/50.000=3 cm olur.
- Harita uzaklığı payda ile çarpılır.
- Santimetre metreye ve kilometreye çevrilir.
- Aynı gerçek uzaklık yeni ölçek paydasına bölünür.
6. Mutlak ve göreli konum · 15 puan
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de ve orta enlemlerde bulunması ile boğazlar aracılığıyla Karadeniz ve Akdeniz havzaları arasında geçiş sağlaması iki farklı konum özelliğidir.
İki özelliği mutlak ve göreli konum olarak ayırınız. Her birinin Türkiye’ye ilişkin bir etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
- Yarımküre/enlem mutlak konumdur; mevsimlerin oluşumuyla birlikte orta kuşak iklim özellikleri ve Güneş ışınlarının geliş açısını etkiler. Boğazlarla geçiş göreli konumdur; deniz ulaşımı ve ticari bağlantılarda önem sağlar.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.