Yazılıya birlikte hazırlanalım.   5–12. sınıf
✦ 0 GO coinGO
Şu an çevrim dışısın. Daha önce açtığın bazı sayfaları kullanabilirsin; yeni PDF’ler için bağlantı gerekir.

2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI

12. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Senaryona göre yazdır, çöz.

Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.

6 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik

Ekrandan çalış

Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.

Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 18 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Çeviriden araştırmaya · 12 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Gelişmenin koşulları · 18 puan

Bir tarihçi bilimsel gelişmeyi açıklarken kütüphaneleri, eğitim kurumlarını, araştırmacılar arasındaki bağlantıları ve araştırmaya sağlanan desteği birlikte inceliyor.

Bu unsurlardan ikisinin bilimsel gelişmeye nasıl katkı sağlayacağını açıklayınız. Gelişmeyi yalnız tek tek bilim insanlarının yeteneğiyle açıklamak neden eksiktir?

Örnek yanıtı gör

Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

  1. Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi.
  2. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması.
  3. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Kurumların farklı işlevleri · 18 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Araştırmaya uygun kurum · 12 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Çalışmaları sınıflandırma · 22 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 15 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Çeviriden araştırmaya · 10 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Gelişmenin koşulları · 15 puan

Bir tarihçi bilimsel gelişmeyi açıklarken kütüphaneleri, eğitim kurumlarını, araştırmacılar arasındaki bağlantıları ve araştırmaya sağlanan desteği birlikte inceliyor.

Bu unsurlardan ikisinin bilimsel gelişmeye nasıl katkı sağlayacağını açıklayınız. Gelişmeyi yalnız tek tek bilim insanlarının yeteneğiyle açıklamak neden eksiktir?

Örnek yanıtı gör

Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

  1. Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi.
  2. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması.
  3. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Kurumların farklı işlevleri · 12 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Araştırmaya uygun kurum · 8 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Çalışmaları sınıflandırma · 16 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

7. Ölçüm ve gözlem · 12 puan

Bir sergide Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesiyle ilgili çalışmaları ile İbnü’l-Heysem’in ışık ve görmeye ilişkin araştırmaları yan yana sunuluyor.

Bu çalışmaların ilgili olduğu bilim alanlarını yazınız. İki araştırma alanında da kullanılabilecek bir bilimsel yöntemi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

  1. Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir.
  3. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

8. Çeşitlilik üzerine düşünme · 12 puan

Fâtır 35/27–28’in anlamına ilişkin özet: Yağmurla yetişen ürünlerin, dağların, insanların ve hayvanların çeşitliliğine dikkat çekilir; bilmek ile Allah’a karşı saygı ve sorumluluk duyarlılığı arasında ilişki kurulur.

Metindeki gözleme konu olabilecek iki çeşitlilik örneğini yazınız. Bilgi ile dinî duyarlılık arasında kurulan ilişkiyi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

  1. Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir.
  2. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir.
  3. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 15 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Çeviriden araştırmaya · 10 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Kurumların farklı işlevleri · 15 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Araştırmaya uygun kurum · 8 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Çalışmaları sınıflandırma · 16 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Ölçüm ve gözlem · 12 puan

Bir sergide Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesiyle ilgili çalışmaları ile İbnü’l-Heysem’in ışık ve görmeye ilişkin araştırmaları yan yana sunuluyor.

Bu çalışmaların ilgili olduğu bilim alanlarını yazınız. İki araştırma alanında da kullanılabilecek bir bilimsel yöntemi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

  1. Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir.
  3. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

7. Çeşitlilik üzerine düşünme · 12 puan

Fâtır 35/27–28’in anlamına ilişkin özet: Yağmurla yetişen ürünlerin, dağların, insanların ve hayvanların çeşitliliğine dikkat çekilir; bilmek ile Allah’a karşı saygı ve sorumluluk duyarlılığı arasında ilişki kurulur.

Metindeki gözleme konu olabilecek iki çeşitlilik örneğini yazınız. Bilgi ile dinî duyarlılık arasında kurulan ilişkiyi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

  1. Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir.
  2. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir.
  3. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

8. Uzun bir dönüşüm · 12 puan

Türk topluluklarının İslamiyet’le ilişkileri; askerî olaylar, ticaret, komşuluk, kültürel etkileşim ve dinî faaliyetlerle gelişmiştir. Farklı toplulukların İslamiyet’i benimsemesi farklı zamanlarda gerçekleşmiştir.

Türklerin Müslüman olmasını tek bir savaşın hemen ardından tamamlanan bir olay saymak neden yetersizdir? Süreci etkileyen savaş dışındaki iki unsuru açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Süreç farklı topluluklarda farklı zamanlarda gelişen uzun bir dönüşümdür; tek bir savaşa ve tek tarihe indirgenemez. Ticaret veya komşuluk, Müslümanlarla sürekli temas kurulmasını ve dinin tanınmasını kolaylaştırmıştır. Dinî faaliyetler veya kültürel etkileşim, İslamiyet’in tanıtılmasına ve yeni anlayışların benimsenmesine katkı sağlamıştır.

  1. Süreç farklı topluluklarda farklı zamanlarda gelişen uzun bir dönüşümdür; tek bir savaşa ve tek tarihe indirgenemez.
  2. Ticaret veya komşuluk, Müslümanlarla sürekli temas kurulmasını ve dinin tanınmasını kolaylaştırmıştır.
  3. Dinî faaliyetler veya kültürel etkileşim, İslamiyet’in tanıtılmasına ve yeni anlayışların benimsenmesine katkı sağlamıştır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 15 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Araştırma ve etik · 15 puan

Bir laboratuvar yeni bir teknolojinin nasıl çalıştığını deneylerle araştırıyor. Kurul, teknolojinin kullanımında insanların zarar görmemesini ve imkânlardan adil yararlanılmasını tartışıyor.

Metindeki bilimsel soruyu ve etik soruyu ayırınız. Bir dinî ahlak ilkesinin etik tartışmaya nasıl katkı sağlayabileceğini örnekle açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Teknolojinin nasıl çalıştığı ve hangi sonuçları verdiği deney ve ölçümlerle araştırılabilen bilimsel sorudur. Zararın önlenmesi ve yararın adil paylaşılması, kullanımın amaç ve sonuçlarını değerlendiren etik sorudur. Örneğin insanın değerini veya kul hakkını gözetme ilkesi, teknolojinin insanlara zarar vermeden ve adil biçimde kullanılmasını değerlendirmeye katkı sağlar.

  1. Teknolojinin nasıl çalıştığı ve hangi sonuçları verdiği deney ve ölçümlerle araştırılabilen bilimsel sorudur.
  2. Zararın önlenmesi ve yararın adil paylaşılması, kullanımın amaç ve sonuçlarını değerlendiren etik sorudur.
  3. Örneğin insanın değerini veya kul hakkını gözetme ilkesi, teknolojinin insanlara zarar vermeden ve adil biçimde kullanılmasını değerlendirmeye katkı sağlar.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Çeviriden araştırmaya · 10 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Gelişmenin koşulları · 12 puan

Bir tarihçi bilimsel gelişmeyi açıklarken kütüphaneleri, eğitim kurumlarını, araştırmacılar arasındaki bağlantıları ve araştırmaya sağlanan desteği birlikte inceliyor.

Bu unsurlardan ikisinin bilimsel gelişmeye nasıl katkı sağlayacağını açıklayınız. Gelişmeyi yalnız tek tek bilim insanlarının yeteneğiyle açıklamak neden eksiktir?

Örnek yanıtı gör

Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

  1. Kütüphane veya eğitim kurumlarının katkısı doğru açıklanır: bilgiye erişim, birikimin korunması ya da yeni araştırmacıların yetişmesi.
  2. Araştırmacılar arası bağlantı veya araştırma desteğinin katkısı doğru açıklanır: bilgi alışverişi, çalışmaların karşılaştırılması ya da araştırma için zaman ve araç sağlanması.
  3. Bireysel yetenek yanında bilginin dolaşımı, kurumlar ve toplumsal destek de araştırmanın gelişme koşullarını etkiler.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Kurumların farklı işlevleri · 12 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Araştırmaya uygun kurum · 8 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

7. Çalışmaları sınıflandırma · 16 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

8. Ölçüm ve gözlem · 12 puan

Bir sergide Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesiyle ilgili çalışmaları ile İbnü’l-Heysem’in ışık ve görmeye ilişkin araştırmaları yan yana sunuluyor.

Bu çalışmaların ilgili olduğu bilim alanlarını yazınız. İki araştırma alanında da kullanılabilecek bir bilimsel yöntemi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

  1. Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir.
  3. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 15 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Çeviriden araştırmaya · 10 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Kurumların farklı işlevleri · 15 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Araştırmaya uygun kurum · 10 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Çalışmaları sınıflandırma · 20 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Ölçüm ve gözlem · 15 puan

Bir sergide Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesiyle ilgili çalışmaları ile İbnü’l-Heysem’in ışık ve görmeye ilişkin araştırmaları yan yana sunuluyor.

Bu çalışmaların ilgili olduğu bilim alanlarını yazınız. İki araştırma alanında da kullanılabilecek bir bilimsel yöntemi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

  1. Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir.
  3. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

7. Çeşitlilik üzerine düşünme · 15 puan

Fâtır 35/27–28’in anlamına ilişkin özet: Yağmurla yetişen ürünlerin, dağların, insanların ve hayvanların çeşitliliğine dikkat çekilir; bilmek ile Allah’a karşı saygı ve sorumluluk duyarlılığı arasında ilişki kurulur.

Metindeki gözleme konu olabilecek iki çeşitlilik örneğini yazınız. Bilgi ile dinî duyarlılık arasında kurulan ilişkiyi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

  1. Birinci örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki renk ve özellik çeşitliliğinden biri belirtilir.
  2. İlkinden farklı ikinci bir örnek olarak ürünler, dağlar, insanlar veya hayvanlar arasındaki çeşitlilik belirtilir.
  3. Ayetlerin dinî yorumunda varlıklardaki çeşitliliği anlayarak düşünmek, yaratıcının kudretine ilişkin farkındalık ve O’na karşı saygı duyarlılığıyla ilişkilidir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar

1. Nasıl ve niçin soruları · 15 puan

Yer bilimci, depremin oluşumunu yer kabuğundaki hareketler ve ölçüm verileriyle açıklar. Dinî düşünceyi inceleyen bir araştırmacı ise afetten etkilenenlere yardım etmenin ahlaki sorumluluğunu tartışır.

İki incelemenin soru ve yöntemlerini karşılaştırınız. Bu örneğe dayanarak din ile bilimin her konuda aynı soruyu sorduğu iddiasını değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

  1. Yer bilimci fiziksel oluş mekanizmasını gözlem, ölçüm ve bilimsel açıklamayla araştırır.
  2. Dinî düşünce araştırması yardımın anlamını, değerini ve ahlaki sorumluluğu dinî kaynak ve yorumlar üzerinden ele alır.
  3. Örnekte sorular ve yöntemler farklıdır; bütün din ve bilim araştırmalarının aynı soruyu sorduğu sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

2. Araştırma ve etik · 15 puan

Bir laboratuvar yeni bir teknolojinin nasıl çalıştığını deneylerle araştırıyor. Kurul, teknolojinin kullanımında insanların zarar görmemesini ve imkânlardan adil yararlanılmasını tartışıyor.

Metindeki bilimsel soruyu ve etik soruyu ayırınız. Bir dinî ahlak ilkesinin etik tartışmaya nasıl katkı sağlayabileceğini örnekle açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Teknolojinin nasıl çalıştığı ve hangi sonuçları verdiği deney ve ölçümlerle araştırılabilen bilimsel sorudur. Zararın önlenmesi ve yararın adil paylaşılması, kullanımın amaç ve sonuçlarını değerlendiren etik sorudur. Örneğin insanın değerini veya kul hakkını gözetme ilkesi, teknolojinin insanlara zarar vermeden ve adil biçimde kullanılmasını değerlendirmeye katkı sağlar.

  1. Teknolojinin nasıl çalıştığı ve hangi sonuçları verdiği deney ve ölçümlerle araştırılabilen bilimsel sorudur.
  2. Zararın önlenmesi ve yararın adil paylaşılması, kullanımın amaç ve sonuçlarını değerlendiren etik sorudur.
  3. Örneğin insanın değerini veya kul hakkını gözetme ilkesi, teknolojinin insanlara zarar vermeden ve adil biçimde kullanılmasını değerlendirmeye katkı sağlar.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

3. Çeviriden araştırmaya · 10 puan

İslam medeniyetindeki bilimsel faaliyetler sırasında farklı dillerdeki eserler çevrilmiş; bazı bilgiler karşılaştırılmış, eleştirilmiş ve yeni gözlem ve hesaplamalarla geliştirilmiştir.

Çevirilerin bilgi birikimine bir katkısını açıklayınız. Verilen bilgilere göre bu faaliyetleri yalnızca kopyalama olarak nitelemek neden yetersizdir?

Örnek yanıtı gör

Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

  1. Çeviriler farklı kültürlerin bilgi birikimine erişimi ve bilgilerin ortak bir dilde karşılaştırılmasını kolaylaştırmıştır.
  2. Eleştirme, yeni gözlem ve hesaplamalar yapma bilgiyi yeniden üretme ve geliştirme faaliyetleridir; bu nedenle süreç yalnız kopyalamaya indirgenemez.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

4. Kurumların farklı işlevleri · 15 puan

İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde medreseler ve rasathaneler bilgi üretimi ve aktarımında rol oynamıştır.

Medrese ile rasathanenin temel işlevlerini yazınız. Bu kurumların aynı işlevi gördüğü iddiasını bir fark belirterek değerlendiriniz.

Örnek yanıtı gör

Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

  1. Medrese, düzenli eğitim ve öğretim yapılan, farklı dönemlerde çeşitli ilimlerin okutulduğu kurumdur.
  2. Rasathane, gök cisimleriyle ilgili gözlem ve hesaplamaların yapıldığı kurumdur.
  3. Her ikisi bilgiyle ilişkili olsa da medresenin temel işlevi eğitim, rasathanenin temel işlevi astronomi gözlemi ve araştırmasıdır.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

5. Araştırmaya uygun kurum · 10 puan

Bir araştırmacı grubu geçmişte gök cisimlerinin hareketlerinin nasıl gözlendiğini inceliyor. Başka bir grup hastaların bakım ve tedavisinin yapıldığı kurumları araştırıyor.

İlk grubun rasathane, ikinci grubun darüşşifa belgelerini incelemesi neden uygundur? Her kurumun işleviyle ilişki kurunuz.

Örnek yanıtı gör

Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

  1. Rasathanelerde gök cisimleri gözlenip astronomik ölçüm ve hesaplamalar yapıldığından ilk grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.
  2. Darüşşifalarda hastaların bakım ve tedavisi yapıldığından ikinci grubun sorusuna ilişkin belgeler bulunabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

6. Çalışmaları sınıflandırma · 20 puan

Bir sergide Hârizmî’nin bilinmeyenli eşitliklerin sistematik çözümüne, İbnü’l-Heysem’in ışığın yayılması ve görmenin gerçekleşmesine, İbn Sînâ’nın hastalıkların tanı ve tedavisine ilişkin çalışmaları tanıtılıyor.

Bu üç çalışmayı ilgili bilim alanlarıyla eşleştiriniz. Bu eşleştirmenin, adı geçen kişilerin bütün çalışmalarını kapsadığı sonucu çıkarılabilir mi? Açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

  1. Hârizmî’nin cebir çalışmaları matematik alanındadır.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık incelemeleri optik veya fizik alanındadır.
  3. İbn Sînâ’nın tıp eserleri tıp alanındadır.
  4. Verilen örnekler yalnız belirtilen çalışmaları sınıflandırır; bu kişilerin başka alanlarda çalışmadığı sonucu çıkarılamaz.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

7. Ölçüm ve gözlem · 15 puan

Bir sergide Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesiyle ilgili çalışmaları ile İbnü’l-Heysem’in ışık ve görmeye ilişkin araştırmaları yan yana sunuluyor.

Bu çalışmaların ilgili olduğu bilim alanlarını yazınız. İki araştırma alanında da kullanılabilecek bir bilimsel yöntemi açıklayınız.

Örnek yanıtı gör

Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

  1. Birûnî’nin yeryüzünün ölçülmesine ilişkin çalışmaları coğrafya, jeodezi veya astronomiyle ilişkilidir.
  2. İbnü’l-Heysem’in ışık ve görme araştırmaları optik veya fizik alanıyla ilişkilidir.
  3. Örneğin gözlem ve ölçüm, nesneler veya olaylarla ilgili veriler toplayıp açıklamaları sınamak için her iki alanda da kullanılabilir.

Puanlama ölçütlerini aç ↗

Kapsam ve kaynak

Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.

MEB konu–soru dağılım tablosu ↗