7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
12. Sınıf Coğrafya
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
6 senaryo · 4 saatlik programA4 PDFSoruya özel rubrik
6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓8 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓5 soru · 100 puan
2 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 12 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 12 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
3. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 12 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
4. Sanayi, göç ve kentleşme · 16 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
5. Gelecekte yerleşme talebi · 16 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
6. İşlevsel bölgeyi ayırt etme · 16 puan
Bir şehir hastanesinin hizmet alanına farklı illerden hastalar geliyor. Bir başka haritada ise yıllık yağış miktarına göre bölgeler çiziliyor.
Hangisinin işlevsel bölge örneği olduğunu belirleyiniz. İşlevsel bölgenin merkez–çevre ilişkisini açıklayıp sınırlarının neden idari sınırlarla her zaman örtüşmediğini yazınız. Yağışa göre çizilen bölgenin hangi ortak özelliğe dayandığını da belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
- Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
7. Kalkınma projesini çok boyutlu değerlendirme · 16 puan
GAP, yalnız sulama ve enerji yatırımlarını değil tarım, sanayi, eğitim, sağlık, kültür ve turizm alanlarını da birlikte ele alan bölgesel kalkınma yaklaşımına sahiptir.
Bu yaklaşım için bir ekonomik, bir sosyal ve bir kültürel katkı örneği açıklayınız. Başarıyı yalnız üretilen elektrik miktarıyla değerlendirmenin neden eksik kalacağını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Ekonomik: tarımsal verim/istihdam; sosyal: eğitim/sağlık erişimi; kültürel: mirasın korunması ve yerel kültürel üretimin desteklenmesi. Çok sektörlü amaçlar bulunduğu için elektrik miktarı diğer alanlardaki değişimi tek başına göstermez.
- Ekonomik: tarımsal verim/istihdam; sosyal: eğitim/sağlık erişimi; kültürel: mirasın korunması ve yerel kültürel üretimin desteklenmesi. Çok sektörlü amaçlar bulunduğu için elektrik miktarı diğer alanlardaki değişimi tek başına göstermez.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 15 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 15 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
3. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 15 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
4. Sanayi, göç ve kentleşme · 20 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
5. Gelecekte yerleşme talebi · 19 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
6. İşlevsel bölgeyi ayırt etme · 16 puan
Bir şehir hastanesinin hizmet alanına farklı illerden hastalar geliyor. Bir başka haritada ise yıllık yağış miktarına göre bölgeler çiziliyor.
Hangisinin işlevsel bölge örneği olduğunu belirleyiniz. İşlevsel bölgenin merkez–çevre ilişkisini açıklayıp sınırlarının neden idari sınırlarla her zaman örtüşmediğini yazınız. Yağışa göre çizilen bölgenin hangi ortak özelliğe dayandığını da belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
- Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 15 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Sıcak hava dalgasının etkileri · 20 puan
Bir bölgede normalden çok sıcak günler bir hafta sürüyor; gece sıcaklıkları da yüksek kalıyor. Kentte yeşil alan az, tarımsal sulama talebi artmış durumda.
Olayın kent yaşamı ve tarımsal üretim üzerindeki birer etkisini açıklayınız. Etkileri azaltacak biri kent, biri tarım için iki uygun önlem yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kentte ısı yükü ve soğutma gereksinimi; tarımda su stresi/sulama talebi artabilir. Kentte gölge/serin kamusal alanlar, tarımda su tasarruflu sulama ve uygun zamanlama etkileri azaltmaya yardım eder.
- Kentte ısı yükü ve soğutma gereksinimi; tarımda su stresi/sulama talebi artabilir. Kentte gölge/serin kamusal alanlar, tarımda su tasarruflu sulama ve uygun zamanlama etkileri azaltmaya yardım eder.
3. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 15 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
4. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 15 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
5. Sanayi, göç ve kentleşme · 19 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
6. Gelecekte yerleşme talebi · 16 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 12 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Sıcak hava dalgasının etkileri · 16 puan
Bir bölgede normalden çok sıcak günler bir hafta sürüyor; gece sıcaklıkları da yüksek kalıyor. Kentte yeşil alan az, tarımsal sulama talebi artmış durumda.
Olayın kent yaşamı ve tarımsal üretim üzerindeki birer etkisini açıklayınız. Etkileri azaltacak biri kent, biri tarım için iki uygun önlem yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kentte ısı yükü ve soğutma gereksinimi; tarımda su stresi/sulama talebi artabilir. Kentte gölge/serin kamusal alanlar, tarımda su tasarruflu sulama ve uygun zamanlama etkileri azaltmaya yardım eder.
- Kentte ısı yükü ve soğutma gereksinimi; tarımda su stresi/sulama talebi artabilir. Kentte gölge/serin kamusal alanlar, tarımda su tasarruflu sulama ve uygun zamanlama etkileri azaltmaya yardım eder.
3. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 12 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
4. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 12 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
5. Sanayi, göç ve kentleşme · 16 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
6. Gelecekte yerleşme talebi · 16 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
7. İşlevsel bölgeyi ayırt etme · 16 puan
Bir şehir hastanesinin hizmet alanına farklı illerden hastalar geliyor. Bir başka haritada ise yıllık yağış miktarına göre bölgeler çiziliyor.
Hangisinin işlevsel bölge örneği olduğunu belirleyiniz. İşlevsel bölgenin merkez–çevre ilişkisini açıklayıp sınırlarının neden idari sınırlarla her zaman örtüşmediğini yazınız. Yağışa göre çizilen bölgenin hangi ortak özelliğe dayandığını da belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
- Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 12 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 12 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
3. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 12 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
4. Sanayi, göç ve kentleşme · 16 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
5. Gelecekte yerleşme talebi · 12 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
6. İşlevsel bölgeyi ayırt etme · 12 puan
Bir şehir hastanesinin hizmet alanına farklı illerden hastalar geliyor. Bir başka haritada ise yıllık yağış miktarına göre bölgeler çiziliyor.
Hangisinin işlevsel bölge örneği olduğunu belirleyiniz. İşlevsel bölgenin merkez–çevre ilişkisini açıklayıp sınırlarının neden idari sınırlarla her zaman örtüşmediğini yazınız. Yağışa göre çizilen bölgenin hangi ortak özelliğe dayandığını da belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
- Hastanenin hizmet alanı işlevsel bölgedir; merkez ile ona hizmet için bağlanan yerler arasında etkileşim vardır. Hastalar farklı illerden gelebildiği için hizmet ilişkisi il sınırını aşabilir. Yağış bölgeleri benzer özelliğe dayalı şekilsel bölgedir.
7. Kalkınma projesini çok boyutlu değerlendirme · 12 puan
GAP, yalnız sulama ve enerji yatırımlarını değil tarım, sanayi, eğitim, sağlık, kültür ve turizm alanlarını da birlikte ele alan bölgesel kalkınma yaklaşımına sahiptir.
Bu yaklaşım için bir ekonomik, bir sosyal ve bir kültürel katkı örneği açıklayınız. Başarıyı yalnız üretilen elektrik miktarıyla değerlendirmenin neden eksik kalacağını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Ekonomik: tarımsal verim/istihdam; sosyal: eğitim/sağlık erişimi; kültürel: mirasın korunması ve yerel kültürel üretimin desteklenmesi. Çok sektörlü amaçlar bulunduğu için elektrik miktarı diğer alanlardaki değişimi tek başına göstermez.
- Ekonomik: tarımsal verim/istihdam; sosyal: eğitim/sağlık erişimi; kültürel: mirasın korunması ve yerel kültürel üretimin desteklenmesi. Çok sektörlü amaçlar bulunduğu için elektrik miktarı diğer alanlardaki değişimi tek başına göstermez.
8. Projenin sonucunu göstergelerle sınama · 12 puan
Türkiye’deki bir bölgesel kalkınma uygulamasını değerlendiren kurgu tabloda, sulanan alan ve tarımsal gelir artarken yer altı su düzeyinin düştüğü, gençlerin mesleki eğitime katılımının ise arttığı görülüyor.
Tablodaki ekonomik ve sosyal kazanımları ayırınız. Çevresel göstergeyi kullanarak “Proje her bakımdan başarılıdır.” yargısını değerlendirip bir iyileştirme öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Tarımsal gelir/üretim ekonomik; mesleki eğitim katılımı sosyal kazanımdır. Yer altı su düşüşü sürdürülebilirlik riskidir; her bakımdan başarı yargısı eksiktir. Su tüketimi, beslenme dengesi izlenerek verimli sulama/uygun ürün ve çekim planı geliştirilebilir.
- Tarımsal gelir/üretim ekonomik; mesleki eğitim katılımı sosyal kazanımdır. Yer altı su düşüşü sürdürülebilirlik riskidir; her bakımdan başarı yargısı eksiktir. Su tüketimi, beslenme dengesi izlenerek verimli sulama/uygun ürün ve çekim planı geliştirilebilir.
Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Ekstrem yağışı tanıma · 18 puan
Bir yerde günlük yağış uzun yıllar çoğunlukla 0–30 mm arasındayken bir gün 180 mm ölçülüyor. Yağışın kısa sürede gerçekleştiği ve yüzeylerin büyük bölümünün geçirimsiz olduğu belirtiliyor.
Bu günün neden ekstrem olay olarak değerlendirilebileceğini açıklayınız. Olası iki etkisini doğal süreç ve yerleşme özellikleriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
- Yerel uzun yıllar örüntüsünün çok dışındaki yağış ekstremdir. Kısa süreli yoğun yağış yüzey akışını artırabilir; geçirimsiz yüzeyler suyun sızmasını azaltarak kent taşkını/ulaşım aksamalarını büyütebilir.
2. Eğilimden geleceğe koşullu çıkarım · 18 puan
Bir havzada uzun yıllı sıcaklık artarken karla kaplı gün sayısı azalıyor. Ölçümler, ilkbahar akışının daha erken gerçekleştiğine işaret ediyor.
Bu eğilim sürerse yaz mevsiminde su yönetimi açısından ortaya çıkabilecek bir değişimi gerekçelendirin. Bunun kesin bir gelecek tahmini olmadığını belirterek hangi iki ek verinin gerektiğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
- Karın daha erken erimesi yaz dönemine kalan suyu azaltabilir ve depolama/dağıtım gereksinimini artırabilir. Sonuç yağış toplamına, tüketim/çekim miktarına ve depolamaya da bağlıdır; eğilim koşullu çıkarımdır.
3. Ekonomik faaliyetin sosyal etkisi · 18 puan
Bir kıyı kasabasında geçim büyük ölçüde mevsimlik turizme dayanıyor. Yazın iş gücü ve konut talebi artıyor; kışın bazı işletmeler kapanıyor. Yerel bir festival de ziyaretçi çekiyor.
Mevsimlik turizmin sosyal yaşam üzerindeki etkilerinden yaz dönemi için birini, kış dönemi için birini açıklayınız. Turizm ile kültürel yaşam arasındaki karşılıklı bir ilişkiyi de belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
- Mevsimlik turizm yazın istihdam/göç ve konut talebini artırabilir; kışın gelir/iş sürekliliğini azaltabilir. Festival turizmi desteklerken ziyaretçi talebi festivalin sunumunu ve yerel kültürel üretimi etkileyebilir.
4. Sanayi, göç ve kentleşme · 24 puan
Bir kentte yeni sanayi işletmeleri açıldıktan sonra iş arayan nüfusun gelişi hızlanıyor. Aynı dönemde kiralar yükseliyor, okul ve ulaşım talebi artıyor.
Sanayileşme–göç–kentleşme ilişkisini bir neden–sonuç zinciriyle açıklayınız. Bir toplumsal fırsat ve bir planlama sorunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
- Sanayi iş olanağı→işgücü göçü→kentsel nüfus ve hizmet talebi artışı zinciri kurulabilir. İstihdam fırsattır; konut, okul ve ulaşım kapasitesi yetersizliği sorun olabilir.
5. Gelecekte yerleşme talebi · 22 puan
Kurgu veriye göre bir kentte 65 yaş üstü nüfus oranı artıyor, gençlerin bir bölümü başka kentlere gidiyor ve uzaktan çalışabilen işler yaygınlaşıyor.
Bu eğilimler sürerse yaşlanmaya bağlı bir hizmet veya yerleşme ihtiyacı değişimi ve uzaktan çalışmaya bağlı bir mekânsal değişim öneriniz. Tahminlerin hangi varsayıma dayandığını ve neden kesin nüfus sayısı verilemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
- Erişilebilir konut/sağlık/ulaşım talebi artabilir; bazı işlerde merkeze günlük yolculuk azalabilir veya farklı yerleşme tercihleri oluşabilir. Eğilimlerin sürmesi varsayılır; gelecekte göç, teknoloji ve politikalar değişebileceği için kesin nüfus sayısı çıkarılamaz.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.