5 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
11. Sınıf Coğrafya
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
6 senaryo · 4 saatlik programA4 PDFSoruya özel rubrik
7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓8 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 18 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Web haritasında erişim analizi · 18 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
3. Su depolarını ayırma · 24 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
4. Göl suyunun paylaşımı · 24 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
5. Yerleşme örüntülerini açıklama · 16 puan
X yerleşmesinde konutlar bir ana yol boyunca uzanıyor. Y’de tarım arazileri ve su kaynakları parçalı; evler aralıklı kümeler hâlindedir.
X ve Y’nin mekânsal örüntülerini tanımlayıp verilen etkenlerle ilişkilendiriniz. Görüntüden tek başına kesin neden belirlemenin sınırını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
- X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 15 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Kentsel ısı sorununu çözme · 15 puan
Bir mahallede asfalt ve yapı alanları artarken ağaç örtüsü azalıyor. Aynı ölçüm saatlerinde yapılı kesimler parklardan daha sıcak çıkıyor.
Sorunun doğal ve beşerî bileşenlerini ilişkilendiriniz. Veriye dayalı iki çözüm önerip etkilerinin nasıl izleneceğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
- Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
3. Web haritasında erişim analizi · 14 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
4. Su depolarını ayırma · 16 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
5. Su kaynağı ile tuzluluk · 12 puan
A denizdeki su, B tatlı su gölündeki su, C tuzlu göldeki su, D ise yer altı akiferinde bulunan sudur. D’nin tuzluluğu ölçülmemiştir.
Konuma göre yüzey ve yer altı sularını ayırınız. Tuzluluğa göre kesin sınıflandırılabilenleri yazınız; D için neden ek ölçüm gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
- A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
6. Göl suyunun paylaşımı · 16 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
7. Suyun havza boyunca etkisi · 12 puan
Bir akarsu üzerinde yukarı havzada baraj yapıldığında aşağıdaki tarım alanları, yerleşmeler ve sulak alanlar etkilenebilir. Akarsu birden fazla yönetim alanından geçmektedir.
Barajın olası bir ekonomik yararını ve aşağı havzada gözetilmesi gereken çevresel veya toplumsal bir etkisini yazınız. Kararın neden yalnız barajın bulunduğu yerle sınırlı düşünülemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
- Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 15 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Kentsel ısı sorununu çözme · 15 puan
Bir mahallede asfalt ve yapı alanları artarken ağaç örtüsü azalıyor. Aynı ölçüm saatlerinde yapılı kesimler parklardan daha sıcak çıkıyor.
Sorunun doğal ve beşerî bileşenlerini ilişkilendiriniz. Veriye dayalı iki çözüm önerip etkilerinin nasıl izleneceğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
- Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
3. Web haritasında erişim analizi · 15 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
4. Su depolarını ayırma · 20 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
5. Su kaynağı ile tuzluluk · 15 puan
A denizdeki su, B tatlı su gölündeki su, C tuzlu göldeki su, D ise yer altı akiferinde bulunan sudur. D’nin tuzluluğu ölçülmemiştir.
Konuma göre yüzey ve yer altı sularını ayırınız. Tuzluluğa göre kesin sınıflandırılabilenleri yazınız; D için neden ek ölçüm gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
- A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
6. Göl suyunun paylaşımı · 20 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 15 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Web haritasında erişim analizi · 15 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
3. Su depolarını ayırma · 20 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
4. Su kaynağı ile tuzluluk · 15 puan
A denizdeki su, B tatlı su gölündeki su, C tuzlu göldeki su, D ise yer altı akiferinde bulunan sudur. D’nin tuzluluğu ölçülmemiştir.
Konuma göre yüzey ve yer altı sularını ayırınız. Tuzluluğa göre kesin sınıflandırılabilenleri yazınız; D için neden ek ölçüm gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
- A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
5. Göl suyunun paylaşımı · 20 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
6. Suyun havza boyunca etkisi · 15 puan
Bir akarsu üzerinde yukarı havzada baraj yapıldığında aşağıdaki tarım alanları, yerleşmeler ve sulak alanlar etkilenebilir. Akarsu birden fazla yönetim alanından geçmektedir.
Barajın olası bir ekonomik yararını ve aşağı havzada gözetilmesi gereken çevresel veya toplumsal bir etkisini yazınız. Kararın neden yalnız barajın bulunduğu yerle sınırlı düşünülemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
- Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 12 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Kentsel ısı sorununu çözme · 12 puan
Bir mahallede asfalt ve yapı alanları artarken ağaç örtüsü azalıyor. Aynı ölçüm saatlerinde yapılı kesimler parklardan daha sıcak çıkıyor.
Sorunun doğal ve beşerî bileşenlerini ilişkilendiriniz. Veriye dayalı iki çözüm önerip etkilerinin nasıl izleneceğini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
- Yüzey örtüsündeki beşerî değişim ısınma ve gölgeleme/su kaybı süreçlerini etkiler. Ağaçlandırma, geçirgen yüzeyler veya uygun yansıtıcı çatı uygulamaları önerilebilir. Öncesi/sonrası aynı saat ve hava koşullarında sıcaklık ölçümleri karşılaştırılır.
3. Web haritasında erişim analizi · 12 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
4. Su depolarını ayırma · 16 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
5. Su kaynağı ile tuzluluk · 12 puan
A denizdeki su, B tatlı su gölündeki su, C tuzlu göldeki su, D ise yer altı akiferinde bulunan sudur. D’nin tuzluluğu ölçülmemiştir.
Konuma göre yüzey ve yer altı sularını ayırınız. Tuzluluğa göre kesin sınıflandırılabilenleri yazınız; D için neden ek ölçüm gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
- A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
6. Göl suyunun paylaşımı · 16 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
7. Suyun havza boyunca etkisi · 11 puan
Bir akarsu üzerinde yukarı havzada baraj yapıldığında aşağıdaki tarım alanları, yerleşmeler ve sulak alanlar etkilenebilir. Akarsu birden fazla yönetim alanından geçmektedir.
Barajın olası bir ekonomik yararını ve aşağı havzada gözetilmesi gereken çevresel veya toplumsal bir etkisini yazınız. Kararın neden yalnız barajın bulunduğu yerle sınırlı düşünülemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
- Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
8. Yerleşme örüntülerini açıklama · 9 puan
X yerleşmesinde konutlar bir ana yol boyunca uzanıyor. Y’de tarım arazileri ve su kaynakları parçalı; evler aralıklı kümeler hâlindedir.
X ve Y’nin mekânsal örüntülerini tanımlayıp verilen etkenlerle ilişkilendiriniz. Görüntüden tek başına kesin neden belirlemenin sınırını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
- X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Hizmetin yerini seçme · 15 puan
Yeni bir sağlık birimi için A bölgesi nüfusun yoğun olduğu fakat sık taşkın yaşayan düzlükte; B bölgesi nüfusa biraz daha uzak, taşkın riski düşük ve toplu taşıma bağlantısı olan alandadır.
Karar için birlikte incelenmesi gereken üç mekânsal veri katmanını yazınız. Güvenlik ve erişim ölçütlerini kullanarak bir tercih ve ek araştırma öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
- Nüfus, taşkın tehlikesi ve ulaşım ağı katmanları incelenir. B düşük risk ve ulaşım bağlantısıyla tercih edilebilir; gerçek yolculuk süreleri ve hassas grupların erişimi ölçülmelidir.
2. Web haritasında erişim analizi · 15 puan
WebCBS’de hastaneH(1,1), mahalleA(3,1), mahalleB(1,3) olarak işaretlidir. Izgara aralıkları 1 km’dir. H–A doğrusal yolu açık; H–B doğrusal yolunun taşkın nedeniyle kapalı olduğu katmanda gösteriliyor.
H ile mahalleler arasındaki kuş uçuşu uzaklıkları bulunuz. Eşit uzaklığın eşit erişim anlamına gelip gelmediğini katman bilgisiyle açıklayınız. Haritayı paylaşmadan önce yapılacak bir veri kontrolü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
- Her iki mahalle H’ye 2 km kuş uçuşu uzaklıktadır. B’nin yolu kapalı olduğundan erişim aynı değildir; yol ağı/alternatif rota analizi gerekir. Kapanma bilgisinin güncelliği, koordinat uyumu veya verinin güvenilirliği kontrol edilir.
3. Su depolarını ayırma · 18 puan
Bir havzada akarsu, doğal göl, bir yer altı akiferinde depolanan su ve dağ buzulu bulunuyor.
Bu kaynakları yüzey suyu, yer altı suyu ve katı hâldeki su olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız iki ölçütü yazınız.
Örnek yanıtı gör
Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
- Akarsu ve göldeki sular yüzey suyu; akiferde depolanan su yer altı suyu; buzul katı hâldeki sudur. Konum ve fiziksel hâl ölçütleri kullanılır. Akifer, suyu depolayan ve ileten jeolojik birimdir.
4. Su kaynağı ile tuzluluk · 12 puan
A denizdeki su, B tatlı su gölündeki su, C tuzlu göldeki su, D ise yer altı akiferinde bulunan sudur. D’nin tuzluluğu ölçülmemiştir.
Konuma göre yüzey ve yer altı sularını ayırınız. Tuzluluğa göre kesin sınıflandırılabilenleri yazınız; D için neden ek ölçüm gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
- A, B, C yüzey; D yer altı suyudur. A ve C tuzlu, B tatlıdır. Yer altında bulunmak tatlı olmayı garanti etmediği için D’nin tuzluluğu ölçülmelidir.
5. Göl suyunun paylaşımı · 16 puan
Türkiye’deki bir göl havzasını temsil eden kurgu senaryoda tarımsal sulama ve turizm su talebini artırıyor; göl seviyesi düşüyor. Balıkçılar ve kıyıdaki yerleşmeler de göle bağlı yaşıyor.
Su kullanımının ekonomik ve çevresel iki farklı sonucunu açıklayınız. Bir paylaşım kararı öncesinde gerekli iki veriyi ve toplumsal katılımın nedenini yazınız.
Örnek yanıtı gör
Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
- Sulama/turizm gelir sağlayabilir; aşırı çekim göl seviyesini ve ekosistemi olumsuz etkileyebilir. Gölün beslenme miktarı, çekim miktarı, ekolojik su gereksinimi ve mevsimsel değişim ölçülür. Kullanıcıların katılımı farklı geçim/ihtiyaçların görünmesini ve uygulanabilir kararları destekler.
6. Suyun havza boyunca etkisi · 12 puan
Bir akarsu üzerinde yukarı havzada baraj yapıldığında aşağıdaki tarım alanları, yerleşmeler ve sulak alanlar etkilenebilir. Akarsu birden fazla yönetim alanından geçmektedir.
Barajın olası bir ekonomik yararını ve aşağı havzada gözetilmesi gereken çevresel veya toplumsal bir etkisini yazınız. Kararın neden yalnız barajın bulunduğu yerle sınırlı düşünülemeyeceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
- Enerji üretimi/sulama/akış düzenleme yarar sağlayabilir. Aşağı havzada su miktarı, ekolojik akış veya geçim faaliyetleri değişebilir. Su ve etkileri havza boyunca ilerlediği için farklı yerleşme/yönetimlerin gereksinimleri ve iş birliği dikkate alınmalıdır.
7. Yerleşme örüntülerini açıklama · 12 puan
X yerleşmesinde konutlar bir ana yol boyunca uzanıyor. Y’de tarım arazileri ve su kaynakları parçalı; evler aralıklı kümeler hâlindedir.
X ve Y’nin mekânsal örüntülerini tanımlayıp verilen etkenlerle ilişkilendiriniz. Görüntüden tek başına kesin neden belirlemenin sınırını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
- X çizgisel/yol boyu; Y dağınık/kümeli parçalı örüntüdür. X ulaşım hattıyla, Y arazi ve suyun dağılışıyla ilişkilendirilebilir. Kesin neden için tarihsel gelişim, mülkiyet ve saha bilgisi gerekir.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.