Konu özeti · Poster not
Sözün ezgisini çöz
Şiirde anlam, ahenk ve anlatıdan sahneye geçiş.
Poster notunu aç Poster sayfasından PNG indirebilir, yazdırabilir veya PDF kaydedebilirsin.2026–2027 · 1. dönem 1. yazılı
Posteri aç / yazdır Türk Dili ve Edebiyatı
10. sınıf · Kendi hızında çalış, adım adım ilerle.
Çalışmalar yükleniyor…
Önce temelini güçlendir.
Sözün Ezgisi: şiirde anlam
Şiirde konu ile tema aynı değildir. Bir yol, su veya tohum görüntüsü; ayrılık, paylaşma veya umut gibi soyut bir ilişkiyi taşıyabilir. Yorum yaparken iki metin kanıtı seç ve bu kanıtların yorumuna nasıl bağlandığını açıkla.
Hap bilgi: Yorum + dize/sözcük kanıtı + ilişki.
Dikkat: Yazarın gerçek yaşamı hakkında metinde olmayan bilgi ekleme.
Bu konuda bağlam sorusu çöz →Ahenk: ölçü, kafiye, redif ve tekrar
Hece ölçüsünü incelerken her dizedeki hece sayısını kontrol et. Dize sonlarındaki aynı anlam/görevle yinelenen ek ya da sözcükler redif olabilir. Bunlar ayrıldıktan sonra kalan ses benzerliği kafiye bakımından incelenir. Tekrar ve paralel söyleyiş de ezgiyi ve hatırlamayı destekler.
Hap bilgi: Önce heceyi say; sonra görev ve anlamı inceleyerek ses benzerliğini ayır.
Dikkat: Dize sonundaki her benzer harf dizisini otomatik kafiye sayma.
Bu konuda bağlam sorusu çöz →Koşuk, koşma, türkü ve ninni
Tür ve biçim adları tarihî gelenek, söyleyiş, ezgi ve işlevle ilişkilidir. Dörtlük yapısı tek başına tür tayinine yetmez. Koşuk ve koşma farklı geleneksel adlardır; türkü için ezgi/icra, ninni için çocuğu uyutma ya da sakinleştirme işlevi önemli kanıtlardır.
Hap bilgi: Biçim + gelenek + işlev + icra bağlamı birlikte değerlendirilir.
Dikkat: Modern özgün bir şiiri tarihî alıntı diye sunma.
Bu konuda bağlam sorusu çöz →Anlatıdan film şeridine
Film şeridi metnin her cümlesini kopyalamaz; önemli eylemleri görünebilir sahnelere dönüştürür. Başlangıç, çatışma, dönüşüm ve sonuç arasındaki bağ korunur. Her kare için görüntü planı ve kısa alt yazı seçilir; ardından sıra, yazım, noktalama ve ana anlam denetlenir.
Hap bilgi: Kareyi çıkarınca hangi neden-sonuç bağının kaybolduğunu sor.
Dikkat: Görüntüde gösterilmeyen her düşünceyi uzun alt yazıyla açıklamaya çalışma.
Bu konuda bağlam sorusu çöz →Birlikte örnek çözelim
“Ses gider de söz kalır / Dost elinde köz kalır” dizelerinde tekrarın işlevini incele.
Açıklamalı çözümü incele
“kalır” aynı anlamda tekrar eder; kalıcılık fikrini ve ritmi güçlendirir. “söz/köz” sonundaki “öz” sesleri, tekrar edilen “kalır”dan ayrı incelenir.
- Önce aynı sözcük tekrarını ayır: kalır.
- Söz ile köz arasındaki ses benzerliğini belirle.
- Közün sönmeyen hatıra veya dostluk için bir imge olarak okunabileceğini metinle ilişkilendir.
Örnek soru ve öğreten cevap
Bu çalışma için yazılmış özgün “Yol” dörtlüğü: Yol uzanır dağlara Ses karışır bağlara Bir selamı sakladım Gönül açan çağlara Dörtlüğün temasını iki sözcük veya dizeyi kanıt göstererek açıkla.
Temel yorum: Bağ kurma ve selamın sürekliliği. “Yol uzanır dağlara” ve “Gönül açan çağlara” arasındaki ilişki bu yorumu destekler.
İhtiyacın olan konuya dön.
Raporundaki konu bağlantısı seni buradaki ilgili açıklamaya getirir. Çözüm adımlarını incele; ardından aynı konudan yeni soruya geç.
“Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinlerde anlam oluşturabilme
Çözüm üzerinden konu tekrarı
Bu çalışma için yazılmış özgün “Yol” dörtlüğü: Yol uzanır dağlara Ses karışır bağlara Bir selamı sakladım Gönül açan çağlara Dörtlüğün temasını iki sözcük veya dizeyi kanıt göstererek açıkla.
Açıklamalı çözümü incele
Temel yorum: Bağ kurma ve selamın sürekliliği. “Yol uzanır dağlara” ve “Gönül açan çağlara” arasındaki ilişki bu yorumu destekler.
- Önce görünür varlıkları ve eylemleri belirle.
- İmgelerin çağrıştırdığı duyguyu, sözcüklerin bağlamını koruyarak açıkla.
- Şiirdeki söyleyenin duygusu ile gerçek yazarın biyografisini aynı bilgi kabul etme.
Dikkat: Tema olarak yalnız tek bir nesne adı yazma.
“Sözün Ezgisi” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme
Çözüm üzerinden konu tekrarı
“Yol” dörtlüğüne göre: Dizelerin hece sayılarını belirle. Tekrarın ve benzer seslerin ritme katkısını bir örnekle açıkla.
Açıklamalı çözümü incele
Dize hece sayıları: 7, 7, 7, 7. Yedi heceli düzen vardır. Dize sonları: dağlara/bağlara/çağlara. Tekrar incelemesi: -lara. Aynı anlam ve görevle yinelenen sözcük/ek redif olabilir; bu tekrar dışındaki ses ortaklığı ayrıca incelenir.
- Her dizedeki ünlüleri sayarak heceleri kontrol et.
- Aynı anlam ve görevdeki ek/sözcük tekrarını ayır.
- Ardından kalan ses benzerliklerini incele; yalnız benzer harf görerek bütün bir sözcüğü kafiye ilan etme.
Dikkat: Bir modern özgün dörtlüğü tarihî bir türün kesin örneği sayma.
Dinlediği/izlediği metni film şeridi hâline getireceği yazısına içerik oluşturabilme
Çözüm üzerinden konu tekrarı
Özgün kısa anlatı “Kayıp Tohum”: Bir çocuk dedesinden kalan son tohumu buldu. Onu tek başına saklamak istedi. Kurak bahçeyi görünce komşularından yardım istedi; birlikte toprağı hazırlayıp suyu paylaştılar. Tohum filizlenince her yeni tohumu başka bir bahçeye verdiler. Bu, dinleme sonrası film şeridi oluşturma becerisinin yazılı hazırlık çalışmasıdır. Olayları dört karelik bir film şeridi olarak planla. Her kare için görülecek görüntüyü ve en fazla 12 sözcüklük alt yazıyı yaz.
Açıklamalı çözümü incele
1. kare: çocuk, tohum ve kuru bahçe. Alt yazı: “Bir sorun fark edildi.” 2. kare: saklama isteği ile paylaşma kararı. Alt yazı: “İlk düşünce her şeyi çözmedi.” 3. kare: yardım isteme ve ortak bakım. Alt yazı: “Birlikte başka bir yol aradılar.” 4. kare: filizlerden yeni tohumların paylaşılması. Alt yazı: “Çözüm yeni bir sorumluluk getirdi.”
- Önce başlangıç, çatışma, çözüm eylemi ve sonucu ayır.
- Görüntüde gösterilebilecek eylemi seç; düşünceyi yalnız uzun açıklamayla taşıma.
- Karelerin sırası ve alt yazılar metnin ana ilişkilerini korumalıdır.
Dikkat: Bir kareye bütün anlatıyı doldurma.
Film şeridi hâline getirdiği yazısını düzenlerken kural uygulayabilme
Çözüm üzerinden konu tekrarı
“Kayıp Tohum” için hazırlanan film şeridini gözden geçirme: Taslak alt yazıyı düzelt: “köylüler sorunu fark etti herkes bir anda her şeyi anladı ve hiçbir şeye gerek kalmadı” İlk harf ve noktalama dışında, bu cümlenin anlatının çözüm sürecini neden eksik verdiğini açıkla. Kendi film şeridin için daha uygun bir son alt yazı öner.
Açıklamalı çözümü incele
Yazım/noktalama düzeltmesi: “Köylüler sorunu fark etti. Herkes bir anda her şeyi anladı ve hiçbir şeye gerek kalmadı.” Ancak noktalama düzelse de içerik sorunu sürer: çözüm için gözlem, emek ve düzenleme gerekmiştir. Uygun örnek: “Birlikte çalıştılar; çözümü sürdürmenin sorumluluğunu da paylaştılar.”
- Biçim düzeltmesi ile içerik düzeltmesini ayır.
- “Bir anda”, “her şeyi” ve “hiçbir şeye” sözlerinin metin tarafından desteklenip desteklenmediğini denetle.
- Son karede çözümün kendiliğinden oluştuğu veya bütün sorunları sonsuza dek bitirdiği izlenimi verme.
Dikkat: Noktalaması doğru cümlenin içerik bakımından da doğru olduğunu varsayma.
Anlatım ve video kaynakları
Yukarıdaki açıklamalardan sonra ders kitabına veya resmî ek kaynaklara geçebilirsin.
MEB · Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı
Kitapta çalıştığın konu başlığına dönerek anlatım ve etkinlikleri incele. Kaynak sayfasından PDF veya mevcut etkileşimli kitabı açabilirsin.
Kaynağı aç ↗OGM konu özetleri
Sınıf ve dersini seçerek konu özetlerini incele. Lise dersleri için genel kaynak kataloğudur.
Kaynağı aç ↗OGM konu anlatım videoları
Ders ve TYT/AYT filtresiyle ilgili konu başlığını seç. Anlatımın konu kapsamını okulundaki çalışmayla karşılaştır.
Kaynağı aç ↗MEB ders kitapları
Kademeni, sınıfını ve dersini seçerek kitabına ulaş. Katalog ve listelenen açık PDF bağlantıları ücretsizdir.
Kaynağı aç ↗Videolar ve soru çözümleriyle devam et.
Konuna özel kaynakları seçebilir, anlatımdan sonra iki farklı soruyla yeniden çalışabilirsin.
Bu dersin kaynaklarını aç (180) →Yeni yazılı kapsamındaki konular
TDE2.2.2. Tahmin eder.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- Sözcüğün öncesindeki teslim edilme ve sonrasındaki geri verme bilgilerini birlikte oku.
- Genel bir çağrışım yerine bu kullanımın anlamını yaz.
Çözümlü örnek
Mahalledeki eski fotoğrafları bir araya getiriyorduk. Komşular, sararmış zarflarını bana teslim etmişti. Her zarfı numaralandırıp bir kutuya yerleştirdim. Arkadaşım, "Bunlar artık senin koleksiyonun oldu," dedi. "Hayır," dedim, "bu fotoğraflar bana emanet; sergi bitince hepsini sahiplerine geri vereceğim."
Metindeki "emanet" sözcüğünün bu bağlamdaki anlamını yazınız. Anlamı belirlemenizi sağlayan bir ifadeyi metinden gösteriniz.
Örnek yanıtı aç
Emanet, korunması ve daha sonra sahibine geri verilmesi için geçici olarak birine bırakılan şeydir. "Sergi bitince hepsini sahiplerine geri vereceğim" ifadesi, fotoğrafların anlatıcıya ait olmadığını ve geçici olarak onda bulunduğunu gösterir.
TDE2.2.3. Çıkarım yapar.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- Davranışları listele: adı düzeltmek, gecikmeyi bildirmek, gazeteyi önce arkadaşına vermek.
- Bu davranışlardan ortak bir tutum çıkar; kişiliği hakkında kanıtsız genelleme yapma.
Çözümlü örnek
Ekin, okul gazetesinin yeni sayısını matbaaya götürmek üzereydi. Kapıda bir arkadaşının adının haberin altında yanlış yazıldığını fark etti. Servis az sonra kalkacaktı. Ekin dosyayı yeniden açtı, adı düzeltti ve öğretmenine gecikeceğini haber verdi. Ertesi gün gazeteyi dağıtırken önce o arkadaşına bir nüsha uzattı.
Ekin’in davranışından, başkalarının emeğine yaklaşımı hakkında hangi çıkarımı yapabilirsiniz? Çıkarımınızı metindeki iki davranışıyla destekleyiniz.
Örnek yanıtı aç
Ekin, emeğin doğru kişiye mal edilmesine ve arkadaşının hakkının gözetilmesine önem verir. Yetişme kaygısına rağmen adı düzeltmesi ve gecikmeyi haber vererek bu düzeltmenin sorumluluğunu üstlenmesi bu çıkarımı destekler. Gazeteyi önce arkadaşına vermesi de onu önemsediğine ilişkin bir kanıt olarak kullanılabilir.
TDE2.2.4. Karşılaştırır.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- İki metnin çeşme hakkında olmasını anlatım amaçlarının aynı olduğu şeklinde yorumlama.
- Sözcük ve cümlelerin okur üzerindeki işlevini karşılaştır.
Çözümlü örnek
A metni: Meydandaki çeşmenin suyu artık akmıyordu. Taş oluğun dibinde bir yaprak, rüzgâr her estiğinde küçük bir kayık gibi dönüyordu. Çocuk, avucunu boş musluğun altında bir süre tuttu.
B metni: Mahalle çeşmeleri, geçmişte ortak su ihtiyacını karşılayan yapılardı. Bugün kullanılmayan örneklerin belgelenmesi ve bakımının yapılması, yerel kültür mirasının korunmasına katkı sağlar.
A ve B metinlerini amaç ve anlatım biçimi bakımından karşılaştırınız. Her karşılaştırmada iki metne de değininiz ve metinlerden birer örnekle destekleyiniz.
Örnek yanıtı aç
A metni, kurumuş çeşmenin çevresinde bir sahne kurarak okurda duygu ve izlenim oluşturmayı amaçlar; yaprağı kayığa benzeten imgesel anlatım ve çocuğun hareketi kullanılır. B metni, çeşmelerin işlevi ve korunması hakkında bilgi vermeyi amaçlar; genel, açıklayıcı ve doğrudan bir dil kullanılır.
TDE2.3.1. Nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirler.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- Anlatıcı kişi ile metni yazan gerçek kişiyi aynı sayma.
- Olayın odağını ve zaman ipuçlarını metinden bul.
Çözümlü örnek
Akşam kütüphane kapanırken okuma salonunda yalnız ben kalmıştım. Masanın altında unutulmuş bir defter buldum. İlk sayfada silik bir isim vardı. Defteri görevliye uzatınca gülümsedi: "Sabahtan beri bunu soran biri var." Dışarı çıktığımda lambalar yeni yanmıştı. Birinin yarım kalan cümlelerinin sahibine döneceğini düşünerek durağa yürüdüm.
Metindeki anlatıcının olayın içinde olup olmadığını bir dilsel kanıtla belirtiniz. Ardından olayın geçtiği ana mekânı ve zamanı yazınız.
Örnek yanıtı aç
Anlatıcı olayın içindedir; defteri bulan kişidir. "Ben kalmıştım", "buldum" veya "yürüdüm" gibi birinci kişi ifadeleri bunu gösterir. Ana mekân kütüphanenin okuma salonudur. Zaman akşam, kütüphanenin kapanma saatidir.
TDE2.3.2. Parçalar arasındaki ilişkileri belirler.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- Tek/çoğalan ve uzak kıyı/eve giden yol karşılıklarını birlikte değerlendir.
- İki bölümün arasındaki olayın duyguyu nasıl değiştirdiğini açıkla.
Çözümlü örnek
Sabah kapımızın önünde
Bir tek benim ayak izim vardı.
Pencereyi açtım, sokağın sesi
Uzak bir kıyı gibi durdu.
Akşam komşularla bir fidan diktik,
Toprak ellerimize aynı kokuyu bıraktı.
Kapımızın önünde çoğalan izler
Artık eve giden bir yoldu.
Şiirin ilk ve ikinci bölümündeki "iz" imgesinin anlamını karşılaştırarak bölümler arasındaki değişimi açıklayınız. Bu değişimde fidan dikme olayının işlevini belirtiniz.
Örnek yanıtı aç
İlk bölümde tek ayak izi yalnızlığı ve çevreyle mesafeyi çağrıştırır. İkinci bölümde çoğalan izler birlikte olmayı, paylaşmayı ve aidiyeti çağrıştırır. Komşularla fidan dikme, yalnızlıktan ortak yaşama geçişi sağlayan olaydır; bölümler arasındaki duygu değişimini somutlaştırır.
TDE4.3.4. İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
Bu çıktıyı çalışırken aşağıdaki düşünme adımlarını kullan.
- Önce bir davranış ve onun başkasına etkisini planla.
- İletiyi öğüt olarak söylemek yerine olayın içinde görünür kıl.
- Örnek öyküyü kopyalamak gerekmez; aynı ölçütleri karşılayan özgün kurgu kabul edilir.
Çözümlü örnek
Okulda birlikte kullanılan bir eşyanın zarar gördüğünü fark eden bir öğrenciyi düşününüz.
Bu başlangıçtan hareketle 60–90 kelimelik kısa bir öykü yazınız. Sorumluluk veya dayanışma iletisini, doğrudan bir öğüt cümlesi kurmadan, kişinin davranışı ve olayın sonucu aracılığıyla sezdiriniz. Olayları tutarlı biçimde başlatıp geliştiriniz ve bitiriniz; metninize uygun bir başlık koyunuz.
Örnek yanıtı aç
YENİDEN AÇILAN SAYFA
Elif, sınıf kitaplığındaki atlasın kapağını yerde buldu. Teneffüs zili çalmıştı. Atlası masasına taşıdı, yırtılan yerleri bir kâğıda not etti. Yanına gelen Deniz, "Ben de tutayım," dedi. Öğretmenden uygun malzemeleri alıp kapağı birlikte onardılar. Sonra atlası yerine koydular. Ertesi gün coğrafya çalışması için kitabı açan arkadaşları sayfaları rahatça çevirdi. Elif pencere kenarından onları izledi, çantasındaki onarım notunu çıkarıp kitaplığın alt çekmecesine bıraktı. Deniz çekmeceye bir kalem ekledi; yanındaki boş kâğıda ihtiyaç duyulan başka onarımları yazmaya başladı.
Diğer kaynaklardan konu notları
Sınıfına ve dersine uygun yayınevi ve öğretmen notlarını da inceleyebilirsin.
Ek konu notlarını gör