6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
10. Sınıf Coğrafya
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
6 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik
5 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓8 soru · 100 puan
4 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 15 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 15 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 25 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 15 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. İklim ve çözünme · 15 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
6. Aşındırma ile birikim · 15 puan
Bir akarsu dağlık dar vadide hızlı akıyor; düz ovaya çıktığında hızı azalıyor ve taşıdığı malzemeleri yayılarak bırakıyor.
İlk ve ikinci kesimde baskın süreçleri karşılaştırınız. Ova kenarında oluşabilecek birikim şekline örnek veriniz ve malzemenin neden bırakıldığını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
- Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 18 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 18 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 30 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 18 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. İklim ve çözünme · 16 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 15 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 15 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 22 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 12 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. Dalma-batma örüntüsü · 12 puan
Bir kıta kıyısının açığında derin okyanus çukuru; kıtanın iç kesiminde kıyıya paralel volkan kuşağı görülüyor. Deprem odakları kıyıdan içeriye doğru derinleşiyor.
Gözlemleri kullanarak levha sınırını ve olası hareketi açıklayınız. Deprem odaklarının derinleşmesinin yorumunuza nasıl kanıt olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
- Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
6. İklim ve çözünme · 12 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
7. Aşındırma ile birikim · 12 puan
Bir akarsu dağlık dar vadide hızlı akıyor; düz ovaya çıktığında hızı azalıyor ve taşıdığı malzemeleri yayılarak bırakıyor.
İlk ve ikinci kesimde baskın süreçleri karşılaştırınız. Ova kenarında oluşabilecek birikim şekline örnek veriniz ve malzemenin neden bırakıldığını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
- Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 15 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 15 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 25 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 15 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. Dalma-batma örüntüsü · 15 puan
Bir kıta kıyısının açığında derin okyanus çukuru; kıtanın iç kesiminde kıyıya paralel volkan kuşağı görülüyor. Deprem odakları kıyıdan içeriye doğru derinleşiyor.
Gözlemleri kullanarak levha sınırını ve olası hareketi açıklayınız. Deprem odaklarının derinleşmesinin yorumunuza nasıl kanıt olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
- Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
6. İklim ve çözünme · 15 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 15 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 15 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 22 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 12 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. Dalma-batma örüntüsü · 12 puan
Bir kıta kıyısının açığında derin okyanus çukuru; kıtanın iç kesiminde kıyıya paralel volkan kuşağı görülüyor. Deprem odakları kıyıdan içeriye doğru derinleşiyor.
Gözlemleri kullanarak levha sınırını ve olası hareketi açıklayınız. Deprem odaklarının derinleşmesinin yorumunuza nasıl kanıt olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
- Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
6. İklim ve çözünme · 12 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
7. Çatlakta donan su · 12 puan
Bir dağ yamacında gündüz eriyen su kaya çatlaklarına giriyor; geceleri sıcaklık 0 °C’nin altına düşüyor. Tekrarlanan dönemlerden sonra köşeli kaya parçaları birikiyor.
Baskın ayrışma türünü ve mekanizmasını açıklayınız. Yalnız “çok soğuk olması” yerine neden donma–çözülme döngüsünün önemli olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Fiziksel ayrışma/don parçalanmasıdır. Çatlaktaki su donarken hacmi artıp kayacı zorlar; tekrarlar parçalanmayı ilerletir. Sürekli donmuş durumda suyun yeniden girip donduğu döngü sınırlı kalabilir; sıfırın çevresindeki geçişler önemlidir.
- Fiziksel ayrışma/don parçalanmasıdır. Çatlaktaki su donarken hacmi artıp kayacı zorlar; tekrarlar parçalanmayı ilerletir. Sürekli donmuş durumda suyun yeniden girip donduğu döngü sınırlı kalabilir; sıfırın çevresindeki geçişler önemlidir.
Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Konum, dağılış ve etkileşim · 12 puan
Bir kıyı kentinde fabrikalar liman ve ana yol çevresinde yoğunlaşıyor. Yeni konutlar fabrikaların yakınında artarken trafik ve hava kirliliği sorunları belirginleşiyor.
Olayı konum, dağılış ve insan–çevre etkileşimi kavramlarının her biriyle ilişkilendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
- Konum: limana ve ana yola yakınlık. Dağılış: fabrikaların bu alanlarda kümelenmesi. Etkileşim: sanayi/konut artışının trafik ve hava kalitesini etkilemesi.
2. Yangın sonrası iki teknoloji · 12 puan
Bir kurum yangın öncesi ve sonrası uydu görüntülerini karşılaştırarak değişen yüzey alanını belirliyor. Sonra bu alanı yerleşme, yol ve eğim katmanlarıyla birleştirip rehabilitasyon önceliği haritası hazırlıyor.
Uzaktan algılama ile CBS’nin görevlerini ayırınız. İki teknolojinin birlikte kullanılmasının neden yalnız bir uydu görüntüsüne bakmaktan daha kapsamlı olduğunu açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
- Görüntü karşılaştırması uzaktan algılamayla değişim tespitidir. Katmanları birleştirip öncelik analizi CBS işidir. Birlikte, değişimin yerini yanında risk altındaki yerleşmeler ve ulaşım/eğim ilişkileri de değerlendirilir.
3. Altlık üzerinde veri üretme · 20 puan
Bir CBS çalışma ekranının kâğıt altlığı verilmiştir. Kareler 1 km’dir. Kaynak veriler: okul(1,1); sağlık merkezi(3,1); bu iki nokta arasında düz yol; parkın köşeleri(1,2),(2,2),(2,3),(1,3).
Verileri altlığa nokta, çizgi ve alan türlerini kullanarak işleyiniz. Haritaya bir amaç başlığı ve kullandığınız sembollerin lejantını ekleyiniz.
Örnek yanıtı gör
Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
- Okul ve sağlık merkezi doğru konumlarda nokta; aralarındaki yol çizgi; park belirtilen dört köşeli alan olarak işlenir. “Mahallede hizmetler ve park” gibi uygun başlık; nokta/çizgi/alan anlamlarını açıklayan lejant eklenir.
4. Levha sınırında kanıt · 12 puan
Bir okyanus tabanı kesitinde orta sırtın iki yanında kayaç yaşlarının sırttan uzaklaştıkça arttığı ve iki yanda benzer manyetik şeritler bulunduğu gözleniyor.
Bu iki kanıtın desteklediği levha hareketini açıklayınız. Yeni okyanus kabuğunun nerede oluştuğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
- İki yana simetrik yaş/manyetik örüntü, deniz tabanının sırttan iki yana açılmasını ve levhaların uzaklaşmasını destekler. Yeni kabuk sırt çevresinde yükselen magmanın katılaşmasıyla oluşur.
5. Dalma-batma örüntüsü · 12 puan
Bir kıta kıyısının açığında derin okyanus çukuru; kıtanın iç kesiminde kıyıya paralel volkan kuşağı görülüyor. Deprem odakları kıyıdan içeriye doğru derinleşiyor.
Gözlemleri kullanarak levha sınırını ve olası hareketi açıklayınız. Deprem odaklarının derinleşmesinin yorumunuza nasıl kanıt olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
- Okyanusal levhanın kıtasal levha altına daldığı yakınlaşan sınır örüntüsüdür. Çukur dalma başlangıcını; içeri doğru derinleşen odaklar eğimli biçimde dalan levhayı destekler.
6. İklim ve çözünme · 12 puan
A bölgesi sıcak ve nemli, B bölgesi soğuk ve kuraktır. İkisinde de aynı özellikte kireçtaşı yüzeyleri bulunuyor; diğer koşulların benzer olduğu varsayılıyor.
Hangi bölgede kimyasal çözünmenin daha elverişli olmasını beklediğinizi gerekçelendirin. “Kayaç aynıysa aşınma ve çözünme hızı da aynıdır.” iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
- Sıcaklık ve suyun daha fazla olduğuA’da kimyasal çözünme daha elverişlidir. Kayaç türü önemli olsa da iklim, su ve sıcaklık süreç hızını etkilediğinden hızların aynı olması zorunlu değildir.
7. Çatlakta donan su · 11 puan
Bir dağ yamacında gündüz eriyen su kaya çatlaklarına giriyor; geceleri sıcaklık 0 °C’nin altına düşüyor. Tekrarlanan dönemlerden sonra köşeli kaya parçaları birikiyor.
Baskın ayrışma türünü ve mekanizmasını açıklayınız. Yalnız “çok soğuk olması” yerine neden donma–çözülme döngüsünün önemli olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Fiziksel ayrışma/don parçalanmasıdır. Çatlaktaki su donarken hacmi artıp kayacı zorlar; tekrarlar parçalanmayı ilerletir. Sürekli donmuş durumda suyun yeniden girip donduğu döngü sınırlı kalabilir; sıfırın çevresindeki geçişler önemlidir.
- Fiziksel ayrışma/don parçalanmasıdır. Çatlaktaki su donarken hacmi artıp kayacı zorlar; tekrarlar parçalanmayı ilerletir. Sürekli donmuş durumda suyun yeniden girip donduğu döngü sınırlı kalabilir; sıfırın çevresindeki geçişler önemlidir.
8. Aşındırma ile birikim · 9 puan
Bir akarsu dağlık dar vadide hızlı akıyor; düz ovaya çıktığında hızı azalıyor ve taşıdığı malzemeleri yayılarak bırakıyor.
İlk ve ikinci kesimde baskın süreçleri karşılaştırınız. Ova kenarında oluşabilecek birikim şekline örnek veriniz ve malzemenin neden bırakıldığını açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
- Dağlık kesimde aşındırma/taşıma; eğimin azaldığı ova kenarında birikim öne çıkar. Birikinti konisi veya yelpazesi oluşabilir. Hız ve taşıma gücü azalınca malzeme bırakılır.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.