1. Dönem 1. Yazılı · Konu özeti
Sözün inceliğini fark et
Anlamı bul, kanıtı seç, söyleyişi yeniden kur.
Konu ile yargıyı ayır
Konu metnin ne hakkında olduğunu, ana düşünce ise bu konuda ilettiği temel yargıyı belirtir.
Örnek Konu: birlikte çalışma. Ana düşünce: İş bölümü ortak işi kolaylaştırır.
Çıkarımı metne bağla
Metinde açıkça söylenmeyen bir sonuca, sözcük ve olaylardan hareketle ulaşılır. Çıkarımın dayanağı gösterilir.
Örnek “Boş sıraya her sabah baktı.” ifadesi özleme işaret edebilir; kişinin geçmişini tek başına açıklamaz.
Sözcük bağlamla anlam kazanır
Bir sözcüğün gerçek veya mecaz anlamını cümledeki ilişkiler belirler. Sözlükteki ilk anlam her bağlama uymaz.
Örnek “Sert taş” fiziksel özelliği; “sert söz” kırıcı söyleyişi anlatır.
Teknik, kanıt ve etki
Edebî söyleyişte tekniğin adını vermek yetmez; kullanılan ifadeyi ve anlama katkısını açıklamak gerekir.
Örnek “Rüzgâr kapıyı sabırsızca dürttü.” Kişileştirme, rüzgârı canlı ve aceleci hissettirir.
Taslağı iki kez oku
İlk okumada amaç ve anlam akışını; ikinci okumada yazım, noktalama ve gereksiz tekrarları denetle. Anlatıcıyı yazarla özdeşleştirme.
Örnek “Ben” diyen kurmaca anlatıcının deneyimi, yazarın gerçek yaşamına doğrudan kanıt değildir.
Bakmadan anlatabilir misin?
1. “Yağmur pencereye fısıldadı.” sözünde insana özgü hangi davranış yağmura aktarılmıştır?
Cevabı gör
Fısıldama davranışı yağmura verilmiştir; kişileştirme sakin bir ses etkisi oluşturur.
Cevap: Fısıldama davranışı yağmura verilmiştir; kişileştirme sakin bir ses etkisi oluşturur.
2. Metin dışı bir anıyı ana düşünceye kanıt gösterebilir misin?
Cevabı gör
Kendi anın yorumunu açıklayabilir; metnin ana düşüncesine kanıt için metindeki ifadeleri kullanmalısın.
Cevap: Kendi anın yorumunu açıklayabilir; metnin ana düşüncesine kanıt için metindeki ifadeleri kullanmalısın.