6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
9. Sınıf Kimya
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
5 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik
6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓5 soru · 100 puan
2 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Etiketten güvenli karara · 24 puan
Okul görevlisi iki temizlik ürününü aynı kovaya dökmeyi düşünüyor. A ürününün etiketinde “Sodyum hipoklorit içerir; asitlerle karıştırmayınız”, B ürününde “Asitli yüzey temizleyici” yazıyor. Kapaklar henüz açılmamıştır.
Görevlinin planındaki problemi belirleyiniz. Etiket kanıtını kullanarak güvenli bir çözüm öneriniz; iki ürünü karıştırmanın temizliği mutlaka artıracağını söyleyen iddiayı değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
- Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
2. Saçılma kanıtı ve atom modeli · 16 puan
Bir tarihsel deneyde ince metal levhaya gönderilen pozitif yüklü taneciklerin çoğu levhayı geçer; çok azı büyük açılarla sapar. Önceki model pozitif yükün atom hacmine yayılmış olduğunu varsaymaktadır.
İki gözlemin atomun yapısına ilişkin desteklediği iki çıkarımı yazınız. Önceki modelin neden gözden geçirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
- Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
3. Kesikli enerji kanıtı · 15 puan
Bir atom modelinde elektronun çekirdek çevresinde her enerjiyi alabileceği varsayılıyor. Hidrojen gazının gözlenen ışık tayfında ise yalnız belirli çizgiler bulunuyor. Yeni model elektron için belirli enerji düzeyleri öneriyor.
Yeni modelin çizgi tayfını nasıl açıkladığını yazınız. Bu örnek üzerinden bilimsel modellerin değişmesi ile bilimsel bilginin güvenilirliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
- Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
4. Orbital enerjisi örüntüsü · 15 puan
Çok elektronlu nötr atomların temel hâlleri için kullanılan bir modelde enerji sıralamasını öngörmek için n+l toplamı kullanılır; toplam eşitse n değeri küçük olan daha düşük enerjilidir. s için l=0, p için l=1, d için l=2 alınır.
3p, 4s ve 3d orbitalleri için n+l değerlerini hesaplayınız. Verilen modelle bağıl enerji sırasını küçükten büyüğe tahmin ediniz.
Örnek yanıtı gör
3p:4, 4s:4, 3d:5. Eşit toplamda 3p’nin n değeri 4s’den küçüktür. Tahmin: 3p < 4s < 3d.
- n+l: 3+1=4; 4+0=4; 3+2=5.
- Eşit toplamda küçük n önce gelir.
5. Veriden bilinmeyen düzeyi tahmin · 15 puan
Bir model için bağıl orbital enerji göstergeleri tabloda verilmiştir. Daha büyük gösterge daha yüksek enerji demektir; değerler gerçek ölçüm birimi taşımaz.
| Orbital | Bağıl enerji göstergesi |
|---|---|
| 2s | 2 |
| 2p | 3 |
| 3s | 5 |
| 4s | 7 |
Verilere göre 2s, 2p ve 3s’yi düşükten yüksek enerjiye sıralayınız. Aynı modelde 3p’nin 3s’den yüksek, 4s’den düşük olduğu biliniyor. 3p göstergesi için mümkün bir değer önerip gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
- 2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
6. Elektron yerleşimini denetleme · 15 puan
Bir öğrenci, 7 elektronlu nötr atom için 1s² 2s² 2p³ dizilimini yazıyor; 2p orbitallerini [↑↓] [↑] [ ] biçiminde gösteriyor.
Toplam elektron sayısını kontrol ediniz. 2p kutularını temel hâle uygun düzeltiniz ve dayandığınız yerleşim ilkesini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
- 2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir malzemenin katkısını açıklama · 18 puan
Bir gıda ambalajı çalışmasında aynı ürün, aynı sıcaklıkta iki ambalajda saklanıyor. Yeni ambalajdan daha az oksijen geçtiği ve ürünün daha geç bozulduğu ölçülüyor. Ambalajın gıdaya uygunluk testleri ayrıca sürüyor.
Ölçümlere dayanarak kimyanın bu çalışmadaki katkısını açıklayınız. “Ürün daha geç bozuldu; o hâlde ambalaj her yönden güvenlidir.” çıkarımının neden yeterli olmadığını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
- Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
2. Saçılma kanıtı ve atom modeli · 18 puan
Bir tarihsel deneyde ince metal levhaya gönderilen pozitif yüklü taneciklerin çoğu levhayı geçer; çok azı büyük açılarla sapar. Önceki model pozitif yükün atom hacmine yayılmış olduğunu varsaymaktadır.
İki gözlemin atomun yapısına ilişkin desteklediği iki çıkarımı yazınız. Önceki modelin neden gözden geçirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
- Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
3. Kesikli enerji kanıtı · 18 puan
Bir atom modelinde elektronun çekirdek çevresinde her enerjiyi alabileceği varsayılıyor. Hidrojen gazının gözlenen ışık tayfında ise yalnız belirli çizgiler bulunuyor. Yeni model elektron için belirli enerji düzeyleri öneriyor.
Yeni modelin çizgi tayfını nasıl açıkladığını yazınız. Bu örnek üzerinden bilimsel modellerin değişmesi ile bilimsel bilginin güvenilirliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
- Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
4. Orbital enerjisi örüntüsü · 16 puan
Çok elektronlu nötr atomların temel hâlleri için kullanılan bir modelde enerji sıralamasını öngörmek için n+l toplamı kullanılır; toplam eşitse n değeri küçük olan daha düşük enerjilidir. s için l=0, p için l=1, d için l=2 alınır.
3p, 4s ve 3d orbitalleri için n+l değerlerini hesaplayınız. Verilen modelle bağıl enerji sırasını küçükten büyüğe tahmin ediniz.
Örnek yanıtı gör
3p:4, 4s:4, 3d:5. Eşit toplamda 3p’nin n değeri 4s’den küçüktür. Tahmin: 3p < 4s < 3d.
- n+l: 3+1=4; 4+0=4; 3+2=5.
- Eşit toplamda küçük n önce gelir.
5. Veriden bilinmeyen düzeyi tahmin · 15 puan
Bir model için bağıl orbital enerji göstergeleri tabloda verilmiştir. Daha büyük gösterge daha yüksek enerji demektir; değerler gerçek ölçüm birimi taşımaz.
| Orbital | Bağıl enerji göstergesi |
|---|---|
| 2s | 2 |
| 2p | 3 |
| 3s | 5 |
| 4s | 7 |
Verilere göre 2s, 2p ve 3s’yi düşükten yüksek enerjiye sıralayınız. Aynı modelde 3p’nin 3s’den yüksek, 4s’den düşük olduğu biliniyor. 3p göstergesi için mümkün bir değer önerip gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
- 2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
6. Elektron yerleşimini denetleme · 15 puan
Bir öğrenci, 7 elektronlu nötr atom için 1s² 2s² 2p³ dizilimini yazıyor; 2p orbitallerini [↑↓] [↑] [ ] biçiminde gösteriyor.
Toplam elektron sayısını kontrol ediniz. 2p kutularını temel hâle uygun düzeltiniz ve dayandığınız yerleşim ilkesini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
- 2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir malzemenin katkısını açıklama · 18 puan
Bir gıda ambalajı çalışmasında aynı ürün, aynı sıcaklıkta iki ambalajda saklanıyor. Yeni ambalajdan daha az oksijen geçtiği ve ürünün daha geç bozulduğu ölçülüyor. Ambalajın gıdaya uygunluk testleri ayrıca sürüyor.
Ölçümlere dayanarak kimyanın bu çalışmadaki katkısını açıklayınız. “Ürün daha geç bozuldu; o hâlde ambalaj her yönden güvenlidir.” çıkarımının neden yeterli olmadığını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
- Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
2. Etiketten güvenli karara · 22 puan
Okul görevlisi iki temizlik ürününü aynı kovaya dökmeyi düşünüyor. A ürününün etiketinde “Sodyum hipoklorit içerir; asitlerle karıştırmayınız”, B ürününde “Asitli yüzey temizleyici” yazıyor. Kapaklar henüz açılmamıştır.
Görevlinin planındaki problemi belirleyiniz. Etiket kanıtını kullanarak güvenli bir çözüm öneriniz; iki ürünü karıştırmanın temizliği mutlaka artıracağını söyleyen iddiayı değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
- Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
3. Saçılma kanıtı ve atom modeli · 15 puan
Bir tarihsel deneyde ince metal levhaya gönderilen pozitif yüklü taneciklerin çoğu levhayı geçer; çok azı büyük açılarla sapar. Önceki model pozitif yükün atom hacmine yayılmış olduğunu varsaymaktadır.
İki gözlemin atomun yapısına ilişkin desteklediği iki çıkarımı yazınız. Önceki modelin neden gözden geçirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
- Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
4. Kesikli enerji kanıtı · 15 puan
Bir atom modelinde elektronun çekirdek çevresinde her enerjiyi alabileceği varsayılıyor. Hidrojen gazının gözlenen ışık tayfında ise yalnız belirli çizgiler bulunuyor. Yeni model elektron için belirli enerji düzeyleri öneriyor.
Yeni modelin çizgi tayfını nasıl açıkladığını yazınız. Bu örnek üzerinden bilimsel modellerin değişmesi ile bilimsel bilginin güvenilirliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
- Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
5. Orbital enerjisi örüntüsü · 15 puan
Çok elektronlu nötr atomların temel hâlleri için kullanılan bir modelde enerji sıralamasını öngörmek için n+l toplamı kullanılır; toplam eşitse n değeri küçük olan daha düşük enerjilidir. s için l=0, p için l=1, d için l=2 alınır.
3p, 4s ve 3d orbitalleri için n+l değerlerini hesaplayınız. Verilen modelle bağıl enerji sırasını küçükten büyüğe tahmin ediniz.
Örnek yanıtı gör
3p:4, 4s:4, 3d:5. Eşit toplamda 3p’nin n değeri 4s’den küçüktür. Tahmin: 3p < 4s < 3d.
- n+l: 3+1=4; 4+0=4; 3+2=5.
- Eşit toplamda küçük n önce gelir.
6. Veriden bilinmeyen düzeyi tahmin · 15 puan
Bir model için bağıl orbital enerji göstergeleri tabloda verilmiştir. Daha büyük gösterge daha yüksek enerji demektir; değerler gerçek ölçüm birimi taşımaz.
| Orbital | Bağıl enerji göstergesi |
|---|---|
| 2s | 2 |
| 2p | 3 |
| 3s | 5 |
| 4s | 7 |
Verilere göre 2s, 2p ve 3s’yi düşükten yüksek enerjiye sıralayınız. Aynı modelde 3p’nin 3s’den yüksek, 4s’den düşük olduğu biliniyor. 3p göstergesi için mümkün bir değer önerip gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
- 2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir malzemenin katkısını açıklama · 21 puan
Bir gıda ambalajı çalışmasında aynı ürün, aynı sıcaklıkta iki ambalajda saklanıyor. Yeni ambalajdan daha az oksijen geçtiği ve ürünün daha geç bozulduğu ölçülüyor. Ambalajın gıdaya uygunluk testleri ayrıca sürüyor.
Ölçümlere dayanarak kimyanın bu çalışmadaki katkısını açıklayınız. “Ürün daha geç bozuldu; o hâlde ambalaj her yönden güvenlidir.” çıkarımının neden yeterli olmadığını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
- Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
2. Etiketten güvenli karara · 25 puan
Okul görevlisi iki temizlik ürününü aynı kovaya dökmeyi düşünüyor. A ürününün etiketinde “Sodyum hipoklorit içerir; asitlerle karıştırmayınız”, B ürününde “Asitli yüzey temizleyici” yazıyor. Kapaklar henüz açılmamıştır.
Görevlinin planındaki problemi belirleyiniz. Etiket kanıtını kullanarak güvenli bir çözüm öneriniz; iki ürünü karıştırmanın temizliği mutlaka artıracağını söyleyen iddiayı değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
- Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
3. Saçılma kanıtı ve atom modeli · 18 puan
Bir tarihsel deneyde ince metal levhaya gönderilen pozitif yüklü taneciklerin çoğu levhayı geçer; çok azı büyük açılarla sapar. Önceki model pozitif yükün atom hacmine yayılmış olduğunu varsaymaktadır.
İki gözlemin atomun yapısına ilişkin desteklediği iki çıkarımı yazınız. Önceki modelin neden gözden geçirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
- Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
4. Kesikli enerji kanıtı · 18 puan
Bir atom modelinde elektronun çekirdek çevresinde her enerjiyi alabileceği varsayılıyor. Hidrojen gazının gözlenen ışık tayfında ise yalnız belirli çizgiler bulunuyor. Yeni model elektron için belirli enerji düzeyleri öneriyor.
Yeni modelin çizgi tayfını nasıl açıkladığını yazınız. Bu örnek üzerinden bilimsel modellerin değişmesi ile bilimsel bilginin güvenilirliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
- Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
5. Orbital enerjisi örüntüsü · 18 puan
Çok elektronlu nötr atomların temel hâlleri için kullanılan bir modelde enerji sıralamasını öngörmek için n+l toplamı kullanılır; toplam eşitse n değeri küçük olan daha düşük enerjilidir. s için l=0, p için l=1, d için l=2 alınır.
3p, 4s ve 3d orbitalleri için n+l değerlerini hesaplayınız. Verilen modelle bağıl enerji sırasını küçükten büyüğe tahmin ediniz.
Örnek yanıtı gör
3p:4, 4s:4, 3d:5. Eşit toplamda 3p’nin n değeri 4s’den küçüktür. Tahmin: 3p < 4s < 3d.
- n+l: 3+1=4; 4+0=4; 3+2=5.
- Eşit toplamda küçük n önce gelir.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Bir malzemenin katkısını açıklama · 15 puan
Bir gıda ambalajı çalışmasında aynı ürün, aynı sıcaklıkta iki ambalajda saklanıyor. Yeni ambalajdan daha az oksijen geçtiği ve ürünün daha geç bozulduğu ölçülüyor. Ambalajın gıdaya uygunluk testleri ayrıca sürüyor.
Ölçümlere dayanarak kimyanın bu çalışmadaki katkısını açıklayınız. “Ürün daha geç bozuldu; o hâlde ambalaj her yönden güvenlidir.” çıkarımının neden yeterli olmadığını yazınız.
Örnek yanıtı gör
Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
- Kimya, madde yapısı ve geçirgenlik özelliklerini kullanarak gıdanın korunmasına katkı sağlar. Daha az oksijen geçişi bozulmanın gecikmesiyle ilişkilidir. Gıdaya geçiş ve güvenlik testleri bitmeden tek sonuçtan her yönden güvenli denemez.
2. Etiketten güvenli karara · 20 puan
Okul görevlisi iki temizlik ürününü aynı kovaya dökmeyi düşünüyor. A ürününün etiketinde “Sodyum hipoklorit içerir; asitlerle karıştırmayınız”, B ürününde “Asitli yüzey temizleyici” yazıyor. Kapaklar henüz açılmamıştır.
Görevlinin planındaki problemi belirleyiniz. Etiket kanıtını kullanarak güvenli bir çözüm öneriniz; iki ürünü karıştırmanın temizliği mutlaka artıracağını söyleyen iddiayı değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
- Asitli B ile hipokloritli A karıştırılmamalıdır; etiket uyumsuzluğu ve zararlı gaz oluşma riski vardır. Ürünler kendi etiketlerine uygun, ayrı kullanılmalı; okulun kullanım talimatı izlenmelidir. Karıştırma daha iyi temizlik kanıtı değildir ve güvenlik sorunu oluşturur.
3. Saçılma kanıtı ve atom modeli · 15 puan
Bir tarihsel deneyde ince metal levhaya gönderilen pozitif yüklü taneciklerin çoğu levhayı geçer; çok azı büyük açılarla sapar. Önceki model pozitif yükün atom hacmine yayılmış olduğunu varsaymaktadır.
İki gözlemin atomun yapısına ilişkin desteklediği iki çıkarımı yazınız. Önceki modelin neden gözden geçirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
- Çoğunun geçmesi atom hacminin büyük bölümünün boşluk olduğu; az sayıdaki büyük sapma pozitif yükün ve kütlenin küçük, yoğun bir bölgede toplandığı çıkarımını destekler. Yayılmış pozitif yük varsayımı büyük sapmaları yeterince açıklayamadığı için model yenilenir.
4. Kesikli enerji kanıtı · 14 puan
Bir atom modelinde elektronun çekirdek çevresinde her enerjiyi alabileceği varsayılıyor. Hidrojen gazının gözlenen ışık tayfında ise yalnız belirli çizgiler bulunuyor. Yeni model elektron için belirli enerji düzeyleri öneriyor.
Yeni modelin çizgi tayfını nasıl açıkladığını yazınız. Bu örnek üzerinden bilimsel modellerin değişmesi ile bilimsel bilginin güvenilirliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
- Belirli enerji düzeyleri arasındaki geçişler belirli enerjili fotonlar üretir; böylece çizgiler oluşur. Modelin yeni ve tekrarlanabilir kanıtları daha iyi açıklamak üzere değişmesi, bilgilerin keyfî olduğu anlamına gelmez; bilimsel açıklamaların sınandığını gösterir.
5. Orbital enerjisi örüntüsü · 12 puan
Çok elektronlu nötr atomların temel hâlleri için kullanılan bir modelde enerji sıralamasını öngörmek için n+l toplamı kullanılır; toplam eşitse n değeri küçük olan daha düşük enerjilidir. s için l=0, p için l=1, d için l=2 alınır.
3p, 4s ve 3d orbitalleri için n+l değerlerini hesaplayınız. Verilen modelle bağıl enerji sırasını küçükten büyüğe tahmin ediniz.
Örnek yanıtı gör
3p:4, 4s:4, 3d:5. Eşit toplamda 3p’nin n değeri 4s’den küçüktür. Tahmin: 3p < 4s < 3d.
- n+l: 3+1=4; 4+0=4; 3+2=5.
- Eşit toplamda küçük n önce gelir.
6. Veriden bilinmeyen düzeyi tahmin · 12 puan
Bir model için bağıl orbital enerji göstergeleri tabloda verilmiştir. Daha büyük gösterge daha yüksek enerji demektir; değerler gerçek ölçüm birimi taşımaz.
| Orbital | Bağıl enerji göstergesi |
|---|---|
| 2s | 2 |
| 2p | 3 |
| 3s | 5 |
| 4s | 7 |
Verilere göre 2s, 2p ve 3s’yi düşükten yüksek enerjiye sıralayınız. Aynı modelde 3p’nin 3s’den yüksek, 4s’den düşük olduğu biliniyor. 3p göstergesi için mümkün bir değer önerip gerekçelendiriniz.
Örnek yanıtı gör
2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
- 2s < 2p < 3s. 3p için 6 gibi 5 ile 7 arasında bir değer önerilebilir; çünkü 3s göstergesi 5, 4s göstergesi 7’dir. Bu bir aralık tahminidir, tek kesin ölçüm değildir.
7. Elektron yerleşimini denetleme · 12 puan
Bir öğrenci, 7 elektronlu nötr atom için 1s² 2s² 2p³ dizilimini yazıyor; 2p orbitallerini [↑↓] [↑] [ ] biçiminde gösteriyor.
Toplam elektron sayısını kontrol ediniz. 2p kutularını temel hâle uygun düzeltiniz ve dayandığınız yerleşim ilkesini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
- 2+2+3=7 elektron vardır. Temel hâlde 2p kutuları [↑] [↑] [↑] olmalıdır. Eş enerjili orbitaller, eşleşmeden önce birer elektronla ve paralel spinlerle dolar; bu Hund kuralıdır.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.