12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı
Senaryona göre yazdır, çöz.

1. Teknoloji ve dil üzerine yazma · 26 puan

Kurgu gözlem: Bir sınıfın çevrim içi sohbetinde “yarın gelcem” yazılmış, aynı öğrencinin okul yönetimine gönderdiği iletide ise “Yarın geleceğim.” biçimi kullanılmıştır. Başka bir iletide yalnız bir emoji kullanıldığı için buluşma saatinin onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamıştır.

Bu gözlemlerden hareketle teknoloji ve sosyal medyanın dil kullanımını nasıl etkileyebileceğini 6–8 cümlelik bir görüş paragrafında değerlendiriniz. Bir kolaylığı, bir iletişim riskini ve bağlama uygun dil kullanımı için bir öneriyi somut örneklerle açıklayınız.

2. İki amaç arasında · 15 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Terminalin saati son otobüse beş dakika kaldığını gösteriyordu. Arda, elindeki bilete baktı; bu yolculuğu kaçırırsa sabahki görüşmeye yetişemeyecekti. Tam perona yürürken yaşlı bir adamın yanlış otobüse yöneldiğini fark etti. Adam ne tabelayı okuyabiliyor ne de sorusunu görevliye duyurabiliyordu. “Birine söylesem yetişirim,” diye düşündü Arda. Çevrede görevli görünmedi. Bir adım perona, bir adım adama doğru attı. Sonunda bileti cebine koyup adamın yanına döndü.

Arda’nın yaşadığı temel çatışmayı, karşı karşıya gelen iki isteği belirterek açıklayınız. Bunun iç çatışma olduğunu gösteren bir davranışı ve sonunda yaptığı seçimi yazınız.

3. Zaman ve mekânın etkisi · 18 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Akşamın son vapuru kalkmak üzereydi. İskeledeki dar bekleme salonunda herkes kapıya yakın duruyordu. Yağmur, dışarıdaki bankları kullanılamaz hâle getirmişti. Derya, kalabalığın arasında arkadaşını göremedi. Telefonunu çıkaracakken son çağrı duyuldu. Kapı kapanmadan bir kez daha geriye baktı; salonun köşesinde sallanan mavi atkıyı fark etti.

Zaman baskısını gösteren bir bilgiyi ve bekleme salonunun belirgin bir özelliğini yazınız. Bu iki unsurun Derya’nın arayışını ve karar verme süresini nasıl etkilediğini metne dayanarak açıklayınız.

4. Yazar notu ile kurmaca · 15 puan

Bu çalışma için yazılmış kurgu metin ve kurgu çalışma notu:

Çalışma notu: Metni tasarlayan kişi, çocukluğunda bir terzinin aynı kumaşın küçük parçalarını ayırıp sakladığını gözlediğini; bu ayrıntıyı yıllar sonra yazısında kullanmak istediğini belirtir.

Hikâye: Terzinin yanına çırak girdiğim ilk gün, kesilen her parçanın çöpe gideceğini sandım. Usta mavi kırpıntıları ayrı bir kutuya topladı. Aylar sonra onlarla bir çocuğun sökülen çantasını onardı. O küçük parçaların sakladığı zamanı ilk kez o gün gördüm.

Çalışma notundaki hangi gözlem hikâyede karşılık bulmuştur? Bu ortak ayrıntıya dayanarak hikâyedeki “ben”in ve bütün olayların yazarın gerçek yaşamıyla aynı olduğu söylenebilir mi? Gerekçelendiriniz.

5. Anlamı koruyarak dil düzeltme · 26 puan

Hikâye taslağındaki cümleler:

“zeynep de eski defteri ankaraya götürdü mü”

“Kapak aşınmıştı ancak sayfalar sağlamdı.”

İlk cümleyi yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltiniz. İkinci cümledeki “ancak” sözcüğünün kurduğu anlam ilişkisini açıklayıp aynı ilişkiyi başka bir bağlayıcıyla koruyarak cümleyi yeniden yazınız.

1. Teknoloji ve dil üzerine yazma · 24 puan

Kurgu gözlem: Bir sınıfın çevrim içi sohbetinde “yarın gelcem” yazılmış, aynı öğrencinin okul yönetimine gönderdiği iletide ise “Yarın geleceğim.” biçimi kullanılmıştır. Başka bir iletide yalnız bir emoji kullanıldığı için buluşma saatinin onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamıştır.

Bu gözlemlerden hareketle teknoloji ve sosyal medyanın dil kullanımını nasıl etkileyebileceğini 6–8 cümlelik bir görüş paragrafında değerlendiriniz. Bir kolaylığı, bir iletişim riskini ve bağlama uygun dil kullanımı için bir öneriyi somut örneklerle açıklayınız.

2. Anlatım tekniklerinin işlevi · 18 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Kapının önünde durdu. “Şimdi girersem bana ne söyleyecekler?” diye içinden geçirdi. Eli tokmağa uzanınca on yıl önceki bir sabahı hatırladı: Aynı kapıdan elinde bavulla çıkmış, arkasından seslenen kardeşine dönüp bakmamıştı. Koridordan gelen ayak sesleriyle bugüne döndü. Elini tokmaktan çekmedi.

Parçada iç konuşma ve geriye dönüşün kullanıldığı bölümleri gösteriniz. Bu iki tekniğin kişinin şimdiki duraksamasını anlamamıza nasıl katkı sağladığını ayrı ayrı açıklayınız.

3. Üslubun bıraktığı iz · 16 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Kapı kapandı. Ses kaldı. Kısa, kuru bir ses. Masada iki bardak, bir eksik el. Bekledim. Sonra yine bekledim. Duvar saati, susmayı bilmeyen tek şeydi odada.

Parçanın üslubunu belirleyen iki özelliği metinden örnekle gösteriniz. Bu özelliklerden birinin bekleyiş duygusuna katkısını açıklayınız.

4. Bir anahtarın anlamı · 16 puan

Bu çalışma için yazılmış küçürek hikâye:

Yıllar sonra eski evinin kapısını çaldı. Açan çocuk onu tanımıyordu. “Ben burada büyüdüm,” dedi. Çocuk içeri seslendi: “Bir yabancı geldi!” Elindeki anahtarı cebine koydu.

Son cümlede anahtarın cebe konmasını, kişinin evle kurduğu ilişki bakımından yorumlayınız. Yorumunuzu iki metin ayrıntısıyla destekleyiniz; metnin kesin olarak söylemediği bir şeyi de belirtiniz.

5. Anlamı koruyarak dil düzeltme · 26 puan

Hikâye taslağındaki cümleler:

“zeynep de eski defteri ankaraya götürdü mü”

“Kapak aşınmıştı ancak sayfalar sağlamdı.”

İlk cümleyi yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltiniz. İkinci cümledeki “ancak” sözcüğünün kurduğu anlam ilişkisini açıklayıp aynı ilişkiyi başka bir bağlayıcıyla koruyarak cümleyi yeniden yazınız.

1. Edebiyat ve psikoloji · 14 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Nehir, salona girmeden önce konuşmasının ilk cümlesini beşinci kez fısıldadı. “Unutursam herkes güler,” diye düşündü. Kapı açılınca avucundaki notu daha sıkı tuttu; yine de içeri girdi.

Bu parçanın edebiyat ile psikoloji ilişkisini nasıl örneklediğini iki metin ayrıntısıyla açıklayınız. Parçadan hareketle kişiye kesin bir ruhsal hastalık tanısı konulup konulamayacağını gerekçelendiriniz.

2. Teknoloji ve dil üzerine yazma · 24 puan

Kurgu gözlem: Bir sınıfın çevrim içi sohbetinde “yarın gelcem” yazılmış, aynı öğrencinin okul yönetimine gönderdiği iletide ise “Yarın geleceğim.” biçimi kullanılmıştır. Başka bir iletide yalnız bir emoji kullanıldığı için buluşma saatinin onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamıştır.

Bu gözlemlerden hareketle teknoloji ve sosyal medyanın dil kullanımını nasıl etkileyebileceğini 6–8 cümlelik bir görüş paragrafında değerlendiriniz. Bir kolaylığı, bir iletişim riskini ve bağlama uygun dil kullanımı için bir öneriyi somut örneklerle açıklayınız.

3. Söz grubunun bağlamı · 11 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Kasabaya döndüğünde herkes eski dükkânın çoktan kapandığını söyledi. Derya yine de sokağın sonuna yürüdü. İndirilmiş kepengin önünde durunca yıllardır içinde taşıdığı umut söndü. Fakat kapıdaki küçük “Yeni adresimiz...” notu, yüreğine yeniden su serpti.

“Umut söndü” ve “yüreğine su serpti” sözlerinin bağlamdaki anlamlarını açıklayınız. İkinci sözün anlamını belirlemenizi sağlayan bilgiyi yazınız.

4. Anlatıcının bildikleri · 12 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Elif peronda durdu. Bavulunun sapını sıktı; kalmak istediğini kimseye söyleyemiyordu. Onun yanında bekleyen babası gülümsedi. Elif, babasının bu gülümsemeden sonra ne düşündüğünü merak etti. Babası ise kızının kendisine kızgın olduğunu sanıyor, bunu sormaktan çekiniyordu.

Anlatıcı kişilerin hangilerinin iç dünyasına ulaşmaktadır? İki kanıt gösteriniz. Bu bilgi alanına göre bakış açısını belirtip okurun durumu anlamasına bir katkısını açıklayınız.

5. Değerlerin davranışa yansıması · 15 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Köy okulunun çatısı fırtınada zarar görünce herkes gücü yettiğince bir şey getirdi. Kimi tahta, kimi sıcak yemek taşıdı. Onarımda çalışamayacak kadar yaşlı olan Hasan, çocukların kullanması için sakladığı kitapları verdi. Öğretmen, yardım edenlerin adlarını katkılarının büyüklüğüne göre sıralamak istemedi. “Bu çatıda herkesin payı var,” dedi.

Metinde öne çıkan iki değeri belirleyiniz. Her bir değeri bir davranışla ilişkilendiriniz. Öğretmenin katkıları büyüklüklerine göre sıralamamasının anlamını açıklayınız.

6. Anlamı koruyarak dil düzeltme · 24 puan

Hikâye taslağındaki cümleler:

“zeynep de eski defteri ankaraya götürdü mü”

“Kapak aşınmıştı ancak sayfalar sağlamdı.”

İlk cümleyi yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltiniz. İkinci cümledeki “ancak” sözcüğünün kurduğu anlam ilişkisini açıklayıp aynı ilişkiyi başka bir bağlayıcıyla koruyarak cümleyi yeniden yazınız.

1. Edebiyat ve psikoloji · 12 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Nehir, salona girmeden önce konuşmasının ilk cümlesini beşinci kez fısıldadı. “Unutursam herkes güler,” diye düşündü. Kapı açılınca avucundaki notu daha sıkı tuttu; yine de içeri girdi.

Bu parçanın edebiyat ile psikoloji ilişkisini nasıl örneklediğini iki metin ayrıntısıyla açıklayınız. Parçadan hareketle kişiye kesin bir ruhsal hastalık tanısı konulup konulamayacağını gerekçelendiriniz.

2. Anlatım tekniklerinin işlevi · 14 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Kapının önünde durdu. “Şimdi girersem bana ne söyleyecekler?” diye içinden geçirdi. Eli tokmağa uzanınca on yıl önceki bir sabahı hatırladı: Aynı kapıdan elinde bavulla çıkmış, arkasından seslenen kardeşine dönüp bakmamıştı. Koridordan gelen ayak sesleriyle bugüne döndü. Elini tokmaktan çekmedi.

Parçada iç konuşma ve geriye dönüşün kullanıldığı bölümleri gösteriniz. Bu iki tekniğin kişinin şimdiki duraksamasını anlamamıza nasıl katkı sağladığını ayrı ayrı açıklayınız.

3. Üslubun bıraktığı iz · 13 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Kapı kapandı. Ses kaldı. Kısa, kuru bir ses. Masada iki bardak, bir eksik el. Bekledim. Sonra yine bekledim. Duvar saati, susmayı bilmeyen tek şeydi odada.

Parçanın üslubunu belirleyen iki özelliği metinden örnekle gösteriniz. Bu özelliklerden birinin bekleyiş duygusuna katkısını açıklayınız.

4. Bir anahtarın anlamı · 13 puan

Bu çalışma için yazılmış küçürek hikâye:

Yıllar sonra eski evinin kapısını çaldı. Açan çocuk onu tanımıyordu. “Ben burada büyüdüm,” dedi. Çocuk içeri seslendi: “Bir yabancı geldi!” Elindeki anahtarı cebine koydu.

Son cümlede anahtarın cebe konmasını, kişinin evle kurduğu ilişki bakımından yorumlayınız. Yorumunuzu iki metin ayrıntısıyla destekleyiniz; metnin kesin olarak söylemediği bir şeyi de belirtiniz.

5. Anlamı koruyarak dil düzeltme · 22 puan

Hikâye taslağındaki cümleler:

“zeynep de eski defteri ankaraya götürdü mü”

“Kapak aşınmıştı ancak sayfalar sağlamdı.”

İlk cümleyi yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltiniz. İkinci cümledeki “ancak” sözcüğünün kurduğu anlam ilişkisini açıklayıp aynı ilişkiyi başka bir bağlayıcıyla koruyarak cümleyi yeniden yazınız.

6. Küçürek hikâye yazma · 26 puan

Yazma çıkış noktası: Bir kapının önünde kalan anahtar. Gerçek bir kişiyi anlatmak zorunda değilsiniz.

Önce seçtiğiniz duygu/temayı ve kahramanın karşılaşacağı durumu birer cümleyle planlayınız. Ardından 50–80 sözcüklük bir küçürek hikâye yazınız. En az bir şeyi doğrudan söylemek yerine sezdiriniz; başlık koyunuz. Sonunda gözden geçirerek düzelttiğiniz bir ifadeyi ve düzeltme nedenini belirtiniz.

1. Edebiyat ve psikoloji · 11 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Nehir, salona girmeden önce konuşmasının ilk cümlesini beşinci kez fısıldadı. “Unutursam herkes güler,” diye düşündü. Kapı açılınca avucundaki notu daha sıkı tuttu; yine de içeri girdi.

Bu parçanın edebiyat ile psikoloji ilişkisini nasıl örneklediğini iki metin ayrıntısıyla açıklayınız. Parçadan hareketle kişiye kesin bir ruhsal hastalık tanısı konulup konulamayacağını gerekçelendiriniz.

2. Tür ve dönem ilişkisi · 13 puan

Bilgi notu: Küçürek hikâye, özellikle 20. yüzyılın sonlarında belirginleşen kısa ve yoğun anlatı biçimlerinden biridir. Modern yaşamın hızına verilen edebî tepkilerle ilişkilendirilir; ancak yalnız kısa olması bir metni küçürek hikâye yapmaz.

Bu çalışma için yazılmış örnek:

Telefonuna yüzlerce kutlama geldi. Kapı hiç çalmadı. Pastanın ikinci dilimini yine buzdolabına koydu.

Örnekteki kısalık ve sezdirmenin küçürek hikâye türüyle ilişkisini açıklayınız. Teknolojiyle çoğalan iletişim ile kişinin yalnızlığı arasındaki durumu, verilen dönem bilgisiyle ilişkilendiriniz.

3. Konu ve tema ayrımı · 11 puan

Bu çalışma için yazılmış küçürek hikâye:

Yıllar sonra eski evinin kapısını çaldı. Açan çocuk onu tanımıyordu. “Ben burada büyüdüm,” dedi. Çocuk içeri seslendi: “Bir yabancı geldi!” Elindeki anahtarı cebine koydu.

Hikâyenin konusunu somut olay üzerinden bir cümleyle yazınız. Temasını belirtiniz ve konu ile tema arasındaki farkı bu metin üzerinden açıklayınız.

4. Değerlerin davranışa yansıması · 13 puan

Bu çalışma için yazılmış hikâye parçası:

Köy okulunun çatısı fırtınada zarar görünce herkes gücü yettiğince bir şey getirdi. Kimi tahta, kimi sıcak yemek taşıdı. Onarımda çalışamayacak kadar yaşlı olan Hasan, çocukların kullanması için sakladığı kitapları verdi. Öğretmen, yardım edenlerin adlarını katkılarının büyüklüğüne göre sıralamak istemedi. “Bu çatıda herkesin payı var,” dedi.

Metinde öne çıkan iki değeri belirleyiniz. Her bir değeri bir davranışla ilişkilendiriniz. Öğretmenin katkıları büyüklüklerine göre sıralamamasının anlamını açıklayınız.

5. Hikâyeci ve eser bilgisi · 6 puan

1960 sonrası Türk hikâyeciliği kapsamında Ferit Edgü ve Bilge Karasu ele alınmıştır.

Bu iki yazarın her biri için bir hikâye kitabının adını yazınız. Eserleri doğru yazarın karşısında gösteriniz.

6. Anlamı koruyarak dil düzeltme · 21 puan

Hikâye taslağındaki cümleler:

“zeynep de eski defteri ankaraya götürdü mü”

“Kapak aşınmıştı ancak sayfalar sağlamdı.”

İlk cümleyi yazım ve noktalama kurallarına göre düzeltiniz. İkinci cümledeki “ancak” sözcüğünün kurduğu anlam ilişkisini açıklayıp aynı ilişkiyi başka bir bağlayıcıyla koruyarak cümleyi yeniden yazınız.

7. Küçürek hikâye yazma · 25 puan

Yazma çıkış noktası: Bir kapının önünde kalan anahtar. Gerçek bir kişiyi anlatmak zorunda değilsiniz.

Önce seçtiğiniz duygu/temayı ve kahramanın karşılaşacağı durumu birer cümleyle planlayınız. Ardından 50–80 sözcüklük bir küçürek hikâye yazınız. En az bir şeyi doğrudan söylemek yerine sezdiriniz; başlık koyunuz. Sonunda gözden geçirerek düzelttiğiniz bir ifadeyi ve düzeltme nedenini belirtiniz.