6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓2026–2027 · 1. DÖNEM 1. YAZILI
11. Sınıf Tarih
Senaryona göre yazdır, çöz.
Okulunun seçtiği senaryoyu aç. Önce öğrenci kâğıdını çöz; sonra açıklamalı yanıtlar ve puanlama ölçütleriyle kontrol et.
6 senaryoA4 PDFSoruya özel rubrik
7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓7 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓6 soru · 100 puan
3 öğrenci sayfası
Öğrenci PDF’sini aç ↗Soruları ekrandan oku ↓Ekrandan çalış
Metni büyütmek veya ekran okuyucuyla çalışmak için senaryonu aç.
Senaryo 1 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 16 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Lale Devri’ni yorumlamak · 21 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
3. Değişimi sınıflandırma · 14 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
4. Depremlerin ortak etkileri · 14 puan
Öğretim amaçlı özet: 1755 Lizbon depremi yapı yıkımları, yangın ve tsunamiyle ağırlaştı. 1766 İstanbul depremi de konutlar ve kamusal yapılarda hasara, barınma ve onarım ihtiyacına yol açtı.
İki deprem için bir ortak sosyal/ekonomik etkiyi yazınız. Verilen bilgilere göre bir farklılık belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi. Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
- İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi.
- Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
5. Yeniden kurma kararları · 14 puan
Lizbon’da 1755 sonrası merkezî yeniden imar ve düzenli sokak planları öne çıktı. İstanbul’da 1766 sonrası hasar tespiti, önemli yapıların onarılması ve yeniden yapılması için çalışmalar yürütüldü.
Yönetimlerin müdahalesi bakımından bir benzerlik ve metinde vurgulanan yeniden yapım yaklaşımı bakımından bir farklılık yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir. Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
- Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir.
- Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
6. Karşılaştırmanın sınırı · 21 puan
Araştırma kartları: 1755 Lizbon depreminden sonra barınma sorunu yaşandı ve merkezî yeniden imar kapsamında sokak planları düzenlendi. 1766 İstanbul depreminden sonra barınma sorunu yaşandı; hasar tespiti, yapı onarımı ve yeniden yapım çalışmaları yürütüldü. İki kent için bulunan kayıp sayıları ise farklı alan ve sayım yöntemlerine dayanmaktadır.
Kartlara göre depremlerin bir ortak etkisini ve yönetim müdahalelerinin öne çıkan bir farkını yazınız. Kayıp sayılarını doğrudan karşılaştırmanın neden sakıncalı olabileceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de barınma sorunu ortaya çıkmıştır. Lizbon kartında sokak planlarının düzenlenmesi, İstanbul kartında hasar tespiti ile yapı onarımı ve yeniden yapımı öne çıkmaktadır. Bu, kartların vurguları arasındaki farktır; diğer müdahalelerin hiç yapılmadığını göstermez. Farklı alan ve sayım yöntemleri aynı türden kayıpları ölçmeyebilir; sayılar ortak kapsam ve yöntem bakımından kontrol edilmeden doğrudan karşılaştırılamaz.
- İki kentte de barınma sorunu ortaya çıkmıştır.
- Lizbon kartında sokak planlarının düzenlenmesi, İstanbul kartında hasar tespiti ile yapı onarımı ve yeniden yapımı öne çıkmaktadır. Bu, kartların vurguları arasındaki farktır; diğer müdahalelerin hiç yapılmadığını göstermez.
- Farklı alan ve sayım yöntemleri aynı türden kayıpları ölçmeyebilir; sayılar ortak kapsam ve yöntem bakımından kontrol edilmeden doğrudan karşılaştırılamaz.
Senaryo 2 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 14 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Kırım’ın statüsü · 14 puan
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız kabul edildi. Bu durum Karadeniz çevresindeki güç dengesini etkiledi.
Kırım’ın statüsündeki değişimin Osmanlı üzerindeki siyasi etkisini açıklayınız. Antlaşmanın Kırım’ı o tarihte doğrudan Rusya’ya kattığı iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir. İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
- Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir.
- İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
3. Lale Devri’ni yorumlamak · 18 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
4. Değişimi sınıflandırma · 12 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
5. Tarihsel bağlam · 18 puan
Bir öğrenci Lale Devri’ndeki basılı kitapları günümüzün internet erişimiyle karşılaştırıp “Yeterince hızlı değildi, bu yüzden önemsizdi.” sonucuna varıyor.
Bu yargıdaki tarihsel bağlam hatasını açıklayınız. Basım faaliyetini kendi dönemi içinde değerlendirmek için iki karşılaştırma ölçütü öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Geçmişteki teknoloji ve erişim imkânları günümüz ölçütleriyle doğrudan yargılanmıştır; bu yaklaşım anakroniktir. El yazması çoğaltmaya göre üretim süresi ve nüsha sayısı karşılaştırılabilir. Kitap maliyeti, dağıtım alanı veya okuyucu kitlesine erişim dönemin koşullarıyla incelenebilir.
- Geçmişteki teknoloji ve erişim imkânları günümüz ölçütleriyle doğrudan yargılanmıştır; bu yaklaşım anakroniktir.
- El yazması çoğaltmaya göre üretim süresi ve nüsha sayısı karşılaştırılabilir.
- Kitap maliyeti, dağıtım alanı veya okuyucu kitlesine erişim dönemin koşullarıyla incelenebilir.
6. Depremlerin ortak etkileri · 12 puan
Öğretim amaçlı özet: 1755 Lizbon depremi yapı yıkımları, yangın ve tsunamiyle ağırlaştı. 1766 İstanbul depremi de konutlar ve kamusal yapılarda hasara, barınma ve onarım ihtiyacına yol açtı.
İki deprem için bir ortak sosyal/ekonomik etkiyi yazınız. Verilen bilgilere göre bir farklılık belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi. Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
- İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi.
- Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
7. Yeniden kurma kararları · 12 puan
Lizbon’da 1755 sonrası merkezî yeniden imar ve düzenli sokak planları öne çıktı. İstanbul’da 1766 sonrası hasar tespiti, önemli yapıların onarılması ve yeniden yapılması için çalışmalar yürütüldü.
Yönetimlerin müdahalesi bakımından bir benzerlik ve metinde vurgulanan yeniden yapım yaklaşımı bakımından bir farklılık yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir. Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
- Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir.
- Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
Senaryo 3 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 14 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Kırım’ın statüsü · 14 puan
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız kabul edildi. Bu durum Karadeniz çevresindeki güç dengesini etkiledi.
Kırım’ın statüsündeki değişimin Osmanlı üzerindeki siyasi etkisini açıklayınız. Antlaşmanın Kırım’ı o tarihte doğrudan Rusya’ya kattığı iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir. İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
- Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir.
- İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
3. Lale Devri’ni yorumlamak · 18 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
4. Değişimi sınıflandırma · 12 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
5. Depremlerin ortak etkileri · 12 puan
Öğretim amaçlı özet: 1755 Lizbon depremi yapı yıkımları, yangın ve tsunamiyle ağırlaştı. 1766 İstanbul depremi de konutlar ve kamusal yapılarda hasara, barınma ve onarım ihtiyacına yol açtı.
İki deprem için bir ortak sosyal/ekonomik etkiyi yazınız. Verilen bilgilere göre bir farklılık belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi. Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
- İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi.
- Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
6. Yeniden kurma kararları · 12 puan
Lizbon’da 1755 sonrası merkezî yeniden imar ve düzenli sokak planları öne çıktı. İstanbul’da 1766 sonrası hasar tespiti, önemli yapıların onarılması ve yeniden yapılması için çalışmalar yürütüldü.
Yönetimlerin müdahalesi bakımından bir benzerlik ve metinde vurgulanan yeniden yapım yaklaşımı bakımından bir farklılık yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir. Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
- Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir.
- Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
7. Karşılaştırmanın sınırı · 18 puan
Araştırma kartları: 1755 Lizbon depreminden sonra barınma sorunu yaşandı ve merkezî yeniden imar kapsamında sokak planları düzenlendi. 1766 İstanbul depreminden sonra barınma sorunu yaşandı; hasar tespiti, yapı onarımı ve yeniden yapım çalışmaları yürütüldü. İki kent için bulunan kayıp sayıları ise farklı alan ve sayım yöntemlerine dayanmaktadır.
Kartlara göre depremlerin bir ortak etkisini ve yönetim müdahalelerinin öne çıkan bir farkını yazınız. Kayıp sayılarını doğrudan karşılaştırmanın neden sakıncalı olabileceğini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de barınma sorunu ortaya çıkmıştır. Lizbon kartında sokak planlarının düzenlenmesi, İstanbul kartında hasar tespiti ile yapı onarımı ve yeniden yapımı öne çıkmaktadır. Bu, kartların vurguları arasındaki farktır; diğer müdahalelerin hiç yapılmadığını göstermez. Farklı alan ve sayım yöntemleri aynı türden kayıpları ölçmeyebilir; sayılar ortak kapsam ve yöntem bakımından kontrol edilmeden doğrudan karşılaştırılamaz.
- İki kentte de barınma sorunu ortaya çıkmıştır.
- Lizbon kartında sokak planlarının düzenlenmesi, İstanbul kartında hasar tespiti ile yapı onarımı ve yeniden yapımı öne çıkmaktadır. Bu, kartların vurguları arasındaki farktır; diğer müdahalelerin hiç yapılmadığını göstermez.
- Farklı alan ve sayım yöntemleri aynı türden kayıpları ölçmeyebilir; sayılar ortak kapsam ve yöntem bakımından kontrol edilmeden doğrudan karşılaştırılamaz.
Senaryo 4 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 16 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Kırım’ın statüsü · 16 puan
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız kabul edildi. Bu durum Karadeniz çevresindeki güç dengesini etkiledi.
Kırım’ın statüsündeki değişimin Osmanlı üzerindeki siyasi etkisini açıklayınız. Antlaşmanın Kırım’ı o tarihte doğrudan Rusya’ya kattığı iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir. İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
- Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir.
- İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
3. Lale Devri’ni yorumlamak · 24 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
4. Değişimi sınıflandırma · 16 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
5. Depremlerin ortak etkileri · 14 puan
Öğretim amaçlı özet: 1755 Lizbon depremi yapı yıkımları, yangın ve tsunamiyle ağırlaştı. 1766 İstanbul depremi de konutlar ve kamusal yapılarda hasara, barınma ve onarım ihtiyacına yol açtı.
İki deprem için bir ortak sosyal/ekonomik etkiyi yazınız. Verilen bilgilere göre bir farklılık belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi. Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
- İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi.
- Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
6. Yeniden kurma kararları · 14 puan
Lizbon’da 1755 sonrası merkezî yeniden imar ve düzenli sokak planları öne çıktı. İstanbul’da 1766 sonrası hasar tespiti, önemli yapıların onarılması ve yeniden yapılması için çalışmalar yürütüldü.
Yönetimlerin müdahalesi bakımından bir benzerlik ve metinde vurgulanan yeniden yapım yaklaşımı bakımından bir farklılık yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir. Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
- Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir.
- Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
Senaryo 5 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 14 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Kırım’ın statüsü · 14 puan
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız kabul edildi. Bu durum Karadeniz çevresindeki güç dengesini etkiledi.
Kırım’ın statüsündeki değişimin Osmanlı üzerindeki siyasi etkisini açıklayınız. Antlaşmanın Kırım’ı o tarihte doğrudan Rusya’ya kattığı iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir. İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
- Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir.
- İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
3. Viyana’dan diplomasiye · 18 puan
1683 II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı sonrasında Osmanlı, birden fazla devletle uzun savaşlar yaşadı. 1699 Karlofça’ya giden süreçte askerî baskı ile diplomatik müzakereler birlikte etkili oldu.
Kuşatma başarısızlığı ile antlaşma sonucunu tek bir olay gibi göstermenin neden eksik olduğunu açıklayınız. Değerlendirmede incelenmesi gereken iki etken yazınız.
Örnek yanıtı gör
Arada uzun bir savaş ve müzakere süreci bulunduğu için sonuç yalnız kuşatma gününe indirgenemez. Devletler arası ittifaklar ve karşılıklı askerî güçler incelenmelidir. Ekonomik kaynaklar, cephelerin yükü veya diplomatik koşullar da değerlendirilmelidir.
- Arada uzun bir savaş ve müzakere süreci bulunduğu için sonuç yalnız kuşatma gününe indirgenemez.
- Devletler arası ittifaklar ve karşılıklı askerî güçler incelenmelidir.
- Ekonomik kaynaklar, cephelerin yükü veya diplomatik koşullar da değerlendirilmelidir.
4. Lale Devri’ni yorumlamak · 18 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
5. Değişimi sınıflandırma · 12 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
6. Depremlerin ortak etkileri · 12 puan
Öğretim amaçlı özet: 1755 Lizbon depremi yapı yıkımları, yangın ve tsunamiyle ağırlaştı. 1766 İstanbul depremi de konutlar ve kamusal yapılarda hasara, barınma ve onarım ihtiyacına yol açtı.
İki deprem için bir ortak sosyal/ekonomik etkiyi yazınız. Verilen bilgilere göre bir farklılık belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi. Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
- İki kentte de hasar barınma ve yeniden yapım/onarım ihtiyacı doğurarak günlük yaşamı ve kaynak kullanımını etkiledi.
- Lizbon özetinde depremi izleyen yangın ve tsunami ayrıca belirtilirken İstanbul özetinde yapı hasarı ve onarım ihtiyacı vurgulanmıştır.
7. Yeniden kurma kararları · 12 puan
Lizbon’da 1755 sonrası merkezî yeniden imar ve düzenli sokak planları öne çıktı. İstanbul’da 1766 sonrası hasar tespiti, önemli yapıların onarılması ve yeniden yapılması için çalışmalar yürütüldü.
Yönetimlerin müdahalesi bakımından bir benzerlik ve metinde vurgulanan yeniden yapım yaklaşımı bakımından bir farklılık yazınız.
Örnek yanıtı gör
Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir. Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
- Her iki kentte yönetimler hasarın giderilmesi ve yeniden yapım için müdahale etmiştir.
- Lizbon özetinde şehir planının yeniden düzenlenmesi, İstanbul özetinde yapıların onarımı ve yeniden yapımı vurgulanmıştır.
Senaryo 6 · Sorular ve örnek yanıtlar
1. Antlaşmaların sonuçları · 14 puan
1699 Karlofça Osmanlı’nın geniş toprak kayıplarıyla sonuçlandı. 1739 Belgrad Antlaşması ise Osmanlı’nın Belgrad’ı geri almasını sağladı.
İki antlaşmayı toprak sonuçları bakımından karşılaştırınız. “Dönemin bütün mücadeleleri aynı yönde sonuçlandı.” yargısını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur. Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
- Karlofça toprak kaybı, Belgrad ise belirli bir bölgede geri kazanım sonucunu doğurmuştur.
- Yargı geçerli değildir; aynı dönemde farklı şartlarda kayıp ve kazanım yaşanmıştır.
2. Kırım’ın statüsü · 14 puan
1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız kabul edildi. Bu durum Karadeniz çevresindeki güç dengesini etkiledi.
Kırım’ın statüsündeki değişimin Osmanlı üzerindeki siyasi etkisini açıklayınız. Antlaşmanın Kırım’ı o tarihte doğrudan Rusya’ya kattığı iddiasını değerlendiriniz.
Örnek yanıtı gör
Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir. İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
- Osmanlı’nın Kırım üzerindeki siyasi egemenliği sona ermiş, kuzeydeki güç dengesi Osmanlı aleyhine değişmiştir.
- İddia yanlıştır; 1774’te bağımsızlık kabul edilmiştir, Rusya’nın ilhakı daha sonra 1783’te gerçekleşmiştir.
3. Viyana’dan diplomasiye · 21 puan
1683 II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı sonrasında Osmanlı, birden fazla devletle uzun savaşlar yaşadı. 1699 Karlofça’ya giden süreçte askerî baskı ile diplomatik müzakereler birlikte etkili oldu.
Kuşatma başarısızlığı ile antlaşma sonucunu tek bir olay gibi göstermenin neden eksik olduğunu açıklayınız. Değerlendirmede incelenmesi gereken iki etken yazınız.
Örnek yanıtı gör
Arada uzun bir savaş ve müzakere süreci bulunduğu için sonuç yalnız kuşatma gününe indirgenemez. Devletler arası ittifaklar ve karşılıklı askerî güçler incelenmelidir. Ekonomik kaynaklar, cephelerin yükü veya diplomatik koşullar da değerlendirilmelidir.
- Arada uzun bir savaş ve müzakere süreci bulunduğu için sonuç yalnız kuşatma gününe indirgenemez.
- Devletler arası ittifaklar ve karşılıklı askerî güçler incelenmelidir.
- Ekonomik kaynaklar, cephelerin yükü veya diplomatik koşullar da değerlendirilmelidir.
4. Lale Devri’ni yorumlamak · 21 puan
1718–1730 arasında Avrupa başkentlerine gönderilen elçiler gözlemlerini aktardı. İbrahim Müteferrika matbaasında Osmanlı Türkçesiyle eserler basıldı. Saray ve şehir hayatında kültür-sanat etkinlikleri de vardı.
Bu dönemi yalnız eğlence olarak niteleyen görüşe iki karşı kanıt yazınız. Matbaayı Osmanlı’daki ilk basım faaliyeti saymanın neden hatalı olduğunu belirtiniz.
Örnek yanıtı gör
Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır. Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır. Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
- Elçilik gözlemleri farklı devlet ve toplumları tanıma arayışına kanıttır.
- Osmanlı Türkçesiyle eser basılması bilgi üretimi ve dolaşımındaki yeniliğe kanıttır.
- Osmanlı’da farklı topluluklara ait matbaalar daha önce vardı; Müteferrika’nın önemi Osmanlı Türkçesiyle basım bağlamında değerlendirilmelidir.
5. Değişimi sınıflandırma · 12 puan
Lale Devri için üç bilgi kartı hazırlanmıştır: Avrupa’ya elçi gönderilmesi; basılı kitap üretimi; şehirde çeşme ve bahçe düzenlemeleri.
Kartları sırasıyla diplomasi, bilgi-kültür ve şehir yaşamı alanlarıyla eşleştiriniz. Bu çeşitliliğin dönemi değerlendirmeye etkisini açıklayınız.
Örnek yanıtı gör
Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir. Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Elçilik diplomasiyle, kitap basımı bilgi-kültürle, çeşme ve bahçe düzenlemeleri şehir yaşamıyla ilişkilidir.
- Birden çok alandaki değişim, dönemin tek bir etkinliğe indirgenmeden çok boyutlu incelenmesi gerektiğini gösterir.
6. Tarihsel bağlam · 18 puan
Bir öğrenci Lale Devri’ndeki basılı kitapları günümüzün internet erişimiyle karşılaştırıp “Yeterince hızlı değildi, bu yüzden önemsizdi.” sonucuna varıyor.
Bu yargıdaki tarihsel bağlam hatasını açıklayınız. Basım faaliyetini kendi dönemi içinde değerlendirmek için iki karşılaştırma ölçütü öneriniz.
Örnek yanıtı gör
Geçmişteki teknoloji ve erişim imkânları günümüz ölçütleriyle doğrudan yargılanmıştır; bu yaklaşım anakroniktir. El yazması çoğaltmaya göre üretim süresi ve nüsha sayısı karşılaştırılabilir. Kitap maliyeti, dağıtım alanı veya okuyucu kitlesine erişim dönemin koşullarıyla incelenebilir.
- Geçmişteki teknoloji ve erişim imkânları günümüz ölçütleriyle doğrudan yargılanmıştır; bu yaklaşım anakroniktir.
- El yazması çoğaltmaya göre üretim süresi ve nüsha sayısı karşılaştırılabilir.
- Kitap maliyeti, dağıtım alanı veya okuyucu kitlesine erişim dönemin koşullarıyla incelenebilir.
Kapsam ve kaynak
Özgün yazılı hazırlık sorularıdır. Resmî sınav soruları değildir. Bazı sorular farklı senaryolarda tekrar kullanılır; senaryolar birbirinden bağımsız denemeler olarak değerlendirilmemelidir.