11. Sınıf Biyoloji
Senaryona göre yazılı provası.

1. Uyaran ve tepki

1. durum: Gölet suyundan alınan bir damla, yarısı kartonla örtülen bir lamda mikroskopla incelenmiştir. Kamçılı ve tek hücreli yeşil canlıların birkaç dakikada lamın ışık alan yarısında toplandığı gözlenmiştir.

2. durum: Çayırda otlayan bir tavşan, kuru bir dalın çıtırdamasıyla kulaklarını sesin geldiği yöne çevirmiş ve hemen çalılığa kaçmıştır.

a) Her iki canlıdaki uyaranı ve tepkiyi yazınız. Ardından iki tepkide ortak olan basamakları sırasıyla yazınız. (10,0 puan)

b) Bulduğunuz basamaklara dayanarak canlıların uyaranlara tepki vermesiyle ilgili bir genelleme yazınız. Bu tepkinin canlıya bir yararını verilen durumlardan biriyle açıklayınız. (10,0 puan)

2. Bitkisel hormonların tipik etkileri

Bir tarım laboratuvarında kullanılan X, Y ve Z maddeleri, biyoloji dersinde incelenen temel bitkisel hormonlardan yalnız birini içermektedir. Her uygulama aynı tür ve gelişim evresindeki bitkilerden oluşan, madde verilmeyen kendi kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Her karşılaştırmada sıcaklık, ışık, su ve diğer bakım koşulları aynıdır. Uygulamalar bitkiye zarar vermeyen derişimlerde yapılmıştır.

Tablodaki gözlemleri ve temel bitkisel hormonların tipik etkilerini dikkate alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) X için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

b) Y için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

c) Z için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

3. Benzerlikten çıkarım

Serada yetiştirilen fidelere K ve L hormonları ayrı ayrı uygulanmıştır. K, gövde ucundaki hücrelerin boyca uzamasını hızlandırmış ve toprağa dikilen dal parçalarında kök oluşumunu uyarmıştır. L, tohumların çimlenmesini başlatmış ve gövdenin boyca uzamasını hızlandırmıştır.

K ve L’nin verilen gözlemlerde ortak olan etkisini yazınız ve iki hormonu bu etkiye göre gruplandırınız. Bu ortak etkiden yola çıkarak bütün etkilerinin aynı olduğu sonucuna varılabilir mi? Verilen gözlemlerden kanıt göstererek açıklayınız. (15,0 puan)

4. Tepkileri sınıflandırma

Bitkilerde şu gözlemler yapılmıştır:

1. Deneyde incelenen fidenin kökleri, tek taraftan verilen ışığın geldiği yönden uzağa uzamıştır.

2. Küstüm otunun yaprakçıkları, hangi yönden dokunulursa dokunulsun kapanmıştır.

3. Yatay bir düzende, nemi solda daha yüksek tutulan ortamda fidenin kök uçları nemli sola doğru yönelmiştir.

4. Işık koşulları sabit tutulan serada lale çiçekleri sıcaklık yükselince açılıp düşünce kapanmıştır.

a) Numaraları “uyaranın yönüne bağlı olanlar” ve “uyaranın yönüne bağlı olmayanlar” olarak iki gruba ayırınız. (10,0 puan)

b) Bu ayrımı hangi özelliğe göre yaptığınızı, numaralı örneklerden biriyle açıklayınız. (5,0 puan)

5. Bitki hareketlerini adlandırma

Gözlem 1: Nem, sıcaklık ve ışık koşulları eşit tutularak bir kenarında mineral derişimi daha yüksek hazırlanan yatay yetiştirme ortamında kök uçları, bitkiye zarar vermeyen derişimdeki mineral kaynağına doğru büyümüştür.

Gözlem 2: Sıcaklığı 22 °C’de sabit tutulan odada, yeri değişmeyen lamba yakılınca bir çiçeğin taç yaprakları açılmış; lamba söndürülünce kapanmıştır. Aynı tepki, aydınlatmanın yönü değiştirildiğinde de aynı biçimde gerçekleşmiştir.

a) Uyaranın yönüne bağlı ve bağlı olmayan bitki hareketlerini “bilimsel ad – Türkçe karşılığı” biçiminde yazınız. (5,0 puan)

b) Gözlem 1’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

c) Gözlem 2’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

6. Deney düzeni ve sonuç

Işığın geliş yönünün fide gövdesinin büyüme yönüne etkisi incelenmektedir. İki kutuda aynı tür, yaş ve başlangıç boyundaki fideler, aynı miktarda aynı toprakta yetiştirilmektedir. Sıcaklık, ışık şiddeti ve aydınlatma süresi eşittir. Kutulara ışık yalnız belirtilen pencereden girer. Tek deney değişkeninin ışığın geliş yönü olması amaçlanmıştır.

a) Hazırlanan düzenekte deney amacına uymayan hatayı bulunuz. Bu hatanın nasıl düzeltilmesi gerektiğini yazınız. (10,0 puan)

b) Kontrol koşulları uygun hâle getirilerek tekrarlanan deneyde, beşinci gün soldan ışık alan 1. kutudaki fide gövdeleri sola, ışığa doğru eğilmiş; üstten ışık alan 2. kutudaki gövdeler dik büyümüştür. İki kutuyu karşılaştırarak ışığın geliş yönünün gövde yönelimi üzerindeki etkisini açıklayınız. (10,0 puan)

1. Uyaran ve tepki

1. durum: Gölet suyundan alınan bir damla, yarısı kartonla örtülen bir lamda mikroskopla incelenmiştir. Kamçılı ve tek hücreli yeşil canlıların birkaç dakikada lamın ışık alan yarısında toplandığı gözlenmiştir.

2. durum: Çayırda otlayan bir tavşan, kuru bir dalın çıtırdamasıyla kulaklarını sesin geldiği yöne çevirmiş ve hemen çalılığa kaçmıştır.

a) Her iki canlıdaki uyaranı ve tepkiyi yazınız. Ardından iki tepkide ortak olan basamakları sırasıyla yazınız. (10,0 puan)

b) Bulduğunuz basamaklara dayanarak canlıların uyaranlara tepki vermesiyle ilgili bir genelleme yazınız. Bu tepkinin canlıya bir yararını verilen durumlardan biriyle açıklayınız. (10,0 puan)

2. Bitkisel hormonların tipik etkileri

Bir tarım laboratuvarında kullanılan X, Y ve Z maddeleri, biyoloji dersinde incelenen temel bitkisel hormonlardan yalnız birini içermektedir. Her uygulama aynı tür ve gelişim evresindeki bitkilerden oluşan, madde verilmeyen kendi kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Her karşılaştırmada sıcaklık, ışık, su ve diğer bakım koşulları aynıdır. Uygulamalar bitkiye zarar vermeyen derişimlerde yapılmıştır.

Tablodaki gözlemleri ve temel bitkisel hormonların tipik etkilerini dikkate alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) X için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (7 puan)

b) Y için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (7 puan)

c) Z için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (6 puan)

3. Benzerlikten çıkarım

Serada yetiştirilen fidelere K ve L hormonları ayrı ayrı uygulanmıştır. K, gövde ucundaki hücrelerin boyca uzamasını hızlandırmış ve toprağa dikilen dal parçalarında kök oluşumunu uyarmıştır. L, tohumların çimlenmesini başlatmış ve gövdenin boyca uzamasını hızlandırmıştır.

K ve L’nin verilen gözlemlerde ortak olan etkisini yazınız ve iki hormonu bu etkiye göre gruplandırınız. Bu ortak etkiden yola çıkarak bütün etkilerinin aynı olduğu sonucuna varılabilir mi? Verilen gözlemlerden kanıt göstererek açıklayınız. (20 puan)

4. Tepkileri sınıflandırma

Bitkilerde şu gözlemler yapılmıştır:

1. Deneyde incelenen fidenin kökleri, tek taraftan verilen ışığın geldiği yönden uzağa uzamıştır.

2. Küstüm otunun yaprakçıkları, hangi yönden dokunulursa dokunulsun kapanmıştır.

3. Yatay bir düzende, nemi solda daha yüksek tutulan ortamda fidenin kök uçları nemli sola doğru yönelmiştir.

4. Işık koşulları sabit tutulan serada lale çiçekleri sıcaklık yükselince açılıp düşünce kapanmıştır.

a) Numaraları “uyaranın yönüne bağlı olanlar” ve “uyaranın yönüne bağlı olmayanlar” olarak iki gruba ayırınız. (12 puan)

b) Bu ayrımı hangi özelliğe göre yaptığınızı, numaralı örneklerden biriyle açıklayınız. (8 puan)

5. Bitki hareketlerini adlandırma

Gözlem 1: Nem, sıcaklık ve ışık koşulları eşit tutularak bir kenarında mineral derişimi daha yüksek hazırlanan yatay yetiştirme ortamında kök uçları, bitkiye zarar vermeyen derişimdeki mineral kaynağına doğru büyümüştür.

Gözlem 2: Sıcaklığı 22 °C’de sabit tutulan odada, yeri değişmeyen lamba yakılınca bir çiçeğin taç yaprakları açılmış; lamba söndürülünce kapanmıştır. Aynı tepki, aydınlatmanın yönü değiştirildiğinde de aynı biçimde gerçekleşmiştir.

a) Uyaranın yönüne bağlı ve bağlı olmayan bitki hareketlerini “bilimsel ad – Türkçe karşılığı” biçiminde yazınız. (6 puan)

b) Gözlem 1’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (7 puan)

c) Gözlem 2’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (7 puan)

1. Uyaran ve tepki

1. durum: Gölet suyundan alınan bir damla, yarısı kartonla örtülen bir lamda mikroskopla incelenmiştir. Kamçılı ve tek hücreli yeşil canlıların birkaç dakikada lamın ışık alan yarısında toplandığı gözlenmiştir.

2. durum: Çayırda otlayan bir tavşan, kuru bir dalın çıtırdamasıyla kulaklarını sesin geldiği yöne çevirmiş ve hemen çalılığa kaçmıştır.

a) Her iki canlıdaki uyaranı ve tepkiyi yazınız. Ardından iki tepkide ortak olan basamakları sırasıyla yazınız. (10,0 puan)

b) Bulduğunuz basamaklara dayanarak canlıların uyaranlara tepki vermesiyle ilgili bir genelleme yazınız. Bu tepkinin canlıya bir yararını verilen durumlardan biriyle açıklayınız. (10,0 puan)

2. Bitkisel hormonların tipik etkileri

Bir tarım laboratuvarında kullanılan X, Y ve Z maddeleri, biyoloji dersinde incelenen temel bitkisel hormonlardan yalnız birini içermektedir. Her uygulama aynı tür ve gelişim evresindeki bitkilerden oluşan, madde verilmeyen kendi kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Her karşılaştırmada sıcaklık, ışık, su ve diğer bakım koşulları aynıdır. Uygulamalar bitkiye zarar vermeyen derişimlerde yapılmıştır.

Tablodaki gözlemleri ve temel bitkisel hormonların tipik etkilerini dikkate alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) X için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

b) Y için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

c) Z için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

3. Benzerlikten çıkarım

Serada yetiştirilen fidelere K ve L hormonları ayrı ayrı uygulanmıştır. K, gövde ucundaki hücrelerin boyca uzamasını hızlandırmış ve toprağa dikilen dal parçalarında kök oluşumunu uyarmıştır. L, tohumların çimlenmesini başlatmış ve gövdenin boyca uzamasını hızlandırmıştır.

K ve L’nin verilen gözlemlerde ortak olan etkisini yazınız ve iki hormonu bu etkiye göre gruplandırınız. Bu ortak etkiden yola çıkarak bütün etkilerinin aynı olduğu sonucuna varılabilir mi? Verilen gözlemlerden kanıt göstererek açıklayınız. (15,0 puan)

4. Tepkileri sınıflandırma

Bitkilerde şu gözlemler yapılmıştır:

1. Deneyde incelenen fidenin kökleri, tek taraftan verilen ışığın geldiği yönden uzağa uzamıştır.

2. Küstüm otunun yaprakçıkları, hangi yönden dokunulursa dokunulsun kapanmıştır.

3. Yatay bir düzende, nemi solda daha yüksek tutulan ortamda fidenin kök uçları nemli sola doğru yönelmiştir.

4. Işık koşulları sabit tutulan serada lale çiçekleri sıcaklık yükselince açılıp düşünce kapanmıştır.

a) Numaraları “uyaranın yönüne bağlı olanlar” ve “uyaranın yönüne bağlı olmayanlar” olarak iki gruba ayırınız. (10,0 puan)

b) Bu ayrımı hangi özelliğe göre yaptığınızı, numaralı örneklerden biriyle açıklayınız. (5,0 puan)

5. Deney düzeni ve sonuç

Işığın geliş yönünün fide gövdesinin büyüme yönüne etkisi incelenmektedir. İki kutuda aynı tür, yaş ve başlangıç boyundaki fideler, aynı miktarda aynı toprakta yetiştirilmektedir. Sıcaklık, ışık şiddeti ve aydınlatma süresi eşittir. Kutulara ışık yalnız belirtilen pencereden girer. Tek deney değişkeninin ışığın geliş yönü olması amaçlanmıştır.

a) Hazırlanan düzenekte deney amacına uymayan hatayı bulunuz. Bu hatanın nasıl düzeltilmesi gerektiğini yazınız. (10,0 puan)

b) Kontrol koşulları uygun hâle getirilerek tekrarlanan deneyde, beşinci gün soldan ışık alan 1. kutudaki fide gövdeleri sola, ışığa doğru eğilmiş; üstten ışık alan 2. kutudaki gövdeler dik büyümüştür. İki kutuyu karşılaştırarak ışığın geliş yönünün gövde yönelimi üzerindeki etkisini açıklayınız. (10,0 puan)

6. Aynı reseptör türü, farklı duyu organları

Bir öğrencinin günlük yaşamda yaşadığı beş durum aşağıda verilmiştir. Bu soruda yalnız belirtilen duyunun algılanmasını sağlayan reseptörleri dikkate alınız.

A: Parkta, arkasında çalan bisiklet zilinin sesini duyması.

B: Bakmadan, cebindeki anahtarın yüzeyindeki kabartıyı parmak ucuyla fark etmesi.

C: Oda sıcaklığındaki içeceğin şekerli tadını alması.

D: Masadaki limonun kokusunu algılaması.

E: Panoda yanan küçük yeşil ışığı görmesi.

a) A–E durumlarının her biri için reseptör çeşidini ve bu reseptörün bulunduğu duyu organını yazınız. (10,0 puan)

b) A–E durumlarını algılanan uyaranın türüne göre gruplandırınız; her gruptaki harfleri yazınız. Gruplandırmada kullandığınız ortak ölçütü bir cümleyle açıklayınız. (5,0 puan)

1. Benzerlikten çıkarım

Serada yetiştirilen fidelere K ve L hormonları ayrı ayrı uygulanmıştır. K, gövde ucundaki hücrelerin boyca uzamasını hızlandırmış ve toprağa dikilen dal parçalarında kök oluşumunu uyarmıştır. L, tohumların çimlenmesini başlatmış ve gövdenin boyca uzamasını hızlandırmıştır.

K ve L’nin verilen gözlemlerde ortak olan etkisini yazınız ve iki hormonu bu etkiye göre gruplandırınız. Bu ortak etkiden yola çıkarak bütün etkilerinin aynı olduğu sonucuna varılabilir mi? Verilen gözlemlerden kanıt göstererek açıklayınız. (15,0 puan)

2. Tepkileri sınıflandırma

Bitkilerde şu gözlemler yapılmıştır:

1. Deneyde incelenen fidenin kökleri, tek taraftan verilen ışığın geldiği yönden uzağa uzamıştır.

2. Küstüm otunun yaprakçıkları, hangi yönden dokunulursa dokunulsun kapanmıştır.

3. Yatay bir düzende, nemi solda daha yüksek tutulan ortamda fidenin kök uçları nemli sola doğru yönelmiştir.

4. Işık koşulları sabit tutulan serada lale çiçekleri sıcaklık yükselince açılıp düşünce kapanmıştır.

a) Numaraları “uyaranın yönüne bağlı olanlar” ve “uyaranın yönüne bağlı olmayanlar” olarak iki gruba ayırınız. (10,0 puan)

b) Bu ayrımı hangi özelliğe göre yaptığınızı, numaralı örneklerden biriyle açıklayınız. (5,0 puan)

3. Bitki hareketlerini adlandırma

Gözlem 1: Nem, sıcaklık ve ışık koşulları eşit tutularak bir kenarında mineral derişimi daha yüksek hazırlanan yatay yetiştirme ortamında kök uçları, bitkiye zarar vermeyen derişimdeki mineral kaynağına doğru büyümüştür.

Gözlem 2: Sıcaklığı 22 °C’de sabit tutulan odada, yeri değişmeyen lamba yakılınca bir çiçeğin taç yaprakları açılmış; lamba söndürülünce kapanmıştır. Aynı tepki, aydınlatmanın yönü değiştirildiğinde de aynı biçimde gerçekleşmiştir.

a) Uyaranın yönüne bağlı ve bağlı olmayan bitki hareketlerini “bilimsel ad – Türkçe karşılığı” biçiminde yazınız. (5,0 puan)

b) Gözlem 1’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

c) Gözlem 2’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

4. Deney düzeni ve sonuç

Işığın geliş yönünün fide gövdesinin büyüme yönüne etkisi incelenmektedir. İki kutuda aynı tür, yaş ve başlangıç boyundaki fideler, aynı miktarda aynı toprakta yetiştirilmektedir. Sıcaklık, ışık şiddeti ve aydınlatma süresi eşittir. Kutulara ışık yalnız belirtilen pencereden girer. Tek deney değişkeninin ışığın geliş yönü olması amaçlanmıştır.

a) Hazırlanan düzenekte deney amacına uymayan hatayı bulunuz. Bu hatanın nasıl düzeltilmesi gerektiğini yazınız. (10,0 puan)

b) Kontrol koşulları uygun hâle getirilerek tekrarlanan deneyde, beşinci gün soldan ışık alan 1. kutudaki fide gövdeleri sola, ışığa doğru eğilmiş; üstten ışık alan 2. kutudaki gövdeler dik büyümüştür. İki kutuyu karşılaştırarak ışığın geliş yönünün gövde yönelimi üzerindeki etkisini açıklayınız. (10,0 puan)

5. Aynı reseptör türü, farklı duyu organları

Bir öğrencinin günlük yaşamda yaşadığı beş durum aşağıda verilmiştir. Bu soruda yalnız belirtilen duyunun algılanmasını sağlayan reseptörleri dikkate alınız.

A: Parkta, arkasında çalan bisiklet zilinin sesini duyması.

B: Bakmadan, cebindeki anahtarın yüzeyindeki kabartıyı parmak ucuyla fark etmesi.

C: Oda sıcaklığındaki içeceğin şekerli tadını alması.

D: Masadaki limonun kokusunu algılaması.

E: Panoda yanan küçük yeşil ışığı görmesi.

a) A–E durumlarının her biri için reseptör çeşidini ve bu reseptörün bulunduğu duyu organını yazınız. (10,0 puan)

b) A–E durumlarını algılanan uyaranın türüne göre gruplandırınız; her gruptaki harfleri yazınız. Gruplandırmada kullandığınız ortak ölçütü bir cümleyle açıklayınız. (5,0 puan)

6. Bir duyu organında birden fazla reseptör çeşidi

Aşağıdaki gözlemler, acı veya ağrı oluşturmayan koşullarda kaydedilmiştir.

K: Bir öğrencinin parmak ucu, aynı sıcaklıktaki iki kartonun pürüzlü ve düz yüzeylerini ayırt etmiştir.

L: Öğrencinin aynı parmak ucu, yüzey özellikleri aynı iki nesne arasındaki hafif sıcaklık farkını ayırt etmiştir.

M: Öğrenci, uzaktaki işaret levhasının rengini görmüştür.

N: Öğrenci, oda sıcaklığındaki suya az miktarda tuz eklendiğinde tadındaki değişikliği algılamıştır.

a) K, L, M ve N gözlemlerinde belirtilen duyunun algılanmasını sağlayan reseptör çeşidini ve onu uyaran etkenin türünü yazınız. (12,0 puan)

b) Bir öğrenci, “Her duyu organında yalnız bir çeşit duyu reseptörü bulunur.” sonucuna ulaşmıştır. Bu sonucu K ve L gözlemleriyle değerlendiriniz. İlgili duyu organını ve iki reseptör çeşidini belirterek gerekçenizi açıklayınız. (8,0 puan)

1. Bitkisel hormonların tipik etkileri

Bir tarım laboratuvarında kullanılan X, Y ve Z maddeleri, biyoloji dersinde incelenen temel bitkisel hormonlardan yalnız birini içermektedir. Her uygulama aynı tür ve gelişim evresindeki bitkilerden oluşan, madde verilmeyen kendi kontrol grubuyla karşılaştırılmıştır. Her karşılaştırmada sıcaklık, ışık, su ve diğer bakım koşulları aynıdır. Uygulamalar bitkiye zarar vermeyen derişimlerde yapılmıştır.

Tablodaki gözlemleri ve temel bitkisel hormonların tipik etkilerini dikkate alarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) X için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

b) Y için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

c) Z için en uygun bitkisel hormon adını yazınız. (5,0 puan)

2. Benzerlikten çıkarım

Serada yetiştirilen fidelere K ve L hormonları ayrı ayrı uygulanmıştır. K, gövde ucundaki hücrelerin boyca uzamasını hızlandırmış ve toprağa dikilen dal parçalarında kök oluşumunu uyarmıştır. L, tohumların çimlenmesini başlatmış ve gövdenin boyca uzamasını hızlandırmıştır.

K ve L’nin verilen gözlemlerde ortak olan etkisini yazınız ve iki hormonu bu etkiye göre gruplandırınız. Bu ortak etkiden yola çıkarak bütün etkilerinin aynı olduğu sonucuna varılabilir mi? Verilen gözlemlerden kanıt göstererek açıklayınız. (15,0 puan)

3. Tepkileri sınıflandırma

Bitkilerde şu gözlemler yapılmıştır:

1. Deneyde incelenen fidenin kökleri, tek taraftan verilen ışığın geldiği yönden uzağa uzamıştır.

2. Küstüm otunun yaprakçıkları, hangi yönden dokunulursa dokunulsun kapanmıştır.

3. Yatay bir düzende, nemi solda daha yüksek tutulan ortamda fidenin kök uçları nemli sola doğru yönelmiştir.

4. Işık koşulları sabit tutulan serada lale çiçekleri sıcaklık yükselince açılıp düşünce kapanmıştır.

a) Numaraları “uyaranın yönüne bağlı olanlar” ve “uyaranın yönüne bağlı olmayanlar” olarak iki gruba ayırınız. (10,0 puan)

b) Bu ayrımı hangi özelliğe göre yaptığınızı, numaralı örneklerden biriyle açıklayınız. (5,0 puan)

4. Bitki hareketlerini adlandırma

Gözlem 1: Nem, sıcaklık ve ışık koşulları eşit tutularak bir kenarında mineral derişimi daha yüksek hazırlanan yatay yetiştirme ortamında kök uçları, bitkiye zarar vermeyen derişimdeki mineral kaynağına doğru büyümüştür.

Gözlem 2: Sıcaklığı 22 °C’de sabit tutulan odada, yeri değişmeyen lamba yakılınca bir çiçeğin taç yaprakları açılmış; lamba söndürülünce kapanmıştır. Aynı tepki, aydınlatmanın yönü değiştirildiğinde de aynı biçimde gerçekleşmiştir.

a) Uyaranın yönüne bağlı ve bağlı olmayan bitki hareketlerini “bilimsel ad – Türkçe karşılığı” biçiminde yazınız. (5,0 puan)

b) Gözlem 1’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

c) Gözlem 2’deki uyaranı ve hareketin bilimsel adını yazınız. (5,0 puan)

5. Deney düzeni ve sonuç

Işığın geliş yönünün fide gövdesinin büyüme yönüne etkisi incelenmektedir. İki kutuda aynı tür, yaş ve başlangıç boyundaki fideler, aynı miktarda aynı toprakta yetiştirilmektedir. Sıcaklık, ışık şiddeti ve aydınlatma süresi eşittir. Kutulara ışık yalnız belirtilen pencereden girer. Tek deney değişkeninin ışığın geliş yönü olması amaçlanmıştır.

a) Hazırlanan düzenekte deney amacına uymayan hatayı bulunuz. Bu hatanın nasıl düzeltilmesi gerektiğini yazınız. (10,0 puan)

b) Kontrol koşulları uygun hâle getirilerek tekrarlanan deneyde, beşinci gün soldan ışık alan 1. kutudaki fide gövdeleri sola, ışığa doğru eğilmiş; üstten ışık alan 2. kutudaki gövdeler dik büyümüştür. İki kutuyu karşılaştırarak ışığın geliş yönünün gövde yönelimi üzerindeki etkisini açıklayınız. (10,0 puan)

6. Aynı reseptör türü, farklı duyu organları

Bir öğrencinin günlük yaşamda yaşadığı beş durum aşağıda verilmiştir. Bu soruda yalnız belirtilen duyunun algılanmasını sağlayan reseptörleri dikkate alınız.

A: Parkta, arkasında çalan bisiklet zilinin sesini duyması.

B: Bakmadan, cebindeki anahtarın yüzeyindeki kabartıyı parmak ucuyla fark etmesi.

C: Oda sıcaklığındaki içeceğin şekerli tadını alması.

D: Masadaki limonun kokusunu algılaması.

E: Panoda yanan küçük yeşil ışığı görmesi.

a) A–E durumlarının her biri için reseptör çeşidini ve bu reseptörün bulunduğu duyu organını yazınız. (5 puan)

b) A–E durumlarını algılanan uyaranın türüne göre gruplandırınız; her gruptaki harfleri yazınız. Gruplandırmada kullandığınız ortak ölçütü bir cümleyle açıklayınız. (5 puan)

7. Bir duyu organında birden fazla reseptör çeşidi

Aşağıdaki gözlemler, acı veya ağrı oluşturmayan koşullarda kaydedilmiştir.

K: Bir öğrencinin parmak ucu, aynı sıcaklıktaki iki kartonun pürüzlü ve düz yüzeylerini ayırt etmiştir.

L: Öğrencinin aynı parmak ucu, yüzey özellikleri aynı iki nesne arasındaki hafif sıcaklık farkını ayırt etmiştir.

M: Öğrenci, uzaktaki işaret levhasının rengini görmüştür.

N: Öğrenci, oda sıcaklığındaki suya az miktarda tuz eklendiğinde tadındaki değişikliği algılamıştır.

a) K, L, M ve N gözlemlerinde belirtilen duyunun algılanmasını sağlayan reseptör çeşidini ve onu uyaran etkenin türünü yazınız. (6,0 puan)

b) Bir öğrenci, “Her duyu organında yalnız bir çeşit duyu reseptörü bulunur.” sonucuna ulaşmıştır. Bu sonucu K ve L gözlemleriyle değerlendiriniz. İlgili duyu organını ve iki reseptör çeşidini belirterek gerekçenizi açıklayınız. (4,0 puan)