1. Dönem 1. Yazılı · Konu özeti
12. Sınıf Fizik
Dönüşte yönü izle • Torku düşün • Uzaklığı merkezden ölç
Çembersel hareket
v=ωr ve T=2π/ω. Düzgün çembersel harekette sürat sabit olsa da hızın yönü değişir.
Örnek Yarıçap 2 m, açısal hız 3 rad/s → çizgisel sürat 6 m/s.
Merkezcil ivme
aₘ=v²/r=ω²r merkeze yönelir; hız çembere teğettir. Merkezcil kuvvet ayrı bir kuvvet türü değil net kuvvetin merkez yönlü görevidir.
Örnek v=10 m/s, r=40 m → aₘ=2,5 m/s².
Eylemsizlik momenti
Dönme eksenine göre kütle dağılımı önemlidir. Noktasal kütle için I=mr²; eksenden uzaklık artınca I artar.
Örnek Aynı kütle eksenden iki kat uzağa taşınırsa katkısı dört kat olur.
Açısal momentum
Uygun sabit eksenli durumda L=Iω. Net dış tork sıfırsa L korunur; I azalırken ω artabilir.
Örnek I: 6→4 kg·m², ωilk=2 rad/s → L=12, ωson=3 rad/s.
Kütle çekim ivmesi
g=GM/r²; r gezegenin merkezinden uzaklıktır. Yüzeyden yükseklik h ise r=R+h alınır.
Örnek Yüzeyden R kadar yükselince r=2R olur; g yüzey değerinin dörtte birine iner.
Bakmadan anlatabilir misin?
1. Sürat aynı kalırken yarıçap iki kat olursa merkezcil ivme nasıl değişir?
Cevabı gör
aₘ=v²/r olduğundan yarıya iner.
Cevap: aₘ=v²/r olduğundan yarıya iner.
2. Dış tork yokken eylemsizlik momenti yarıya inerse açısal hız ne olur?
Cevabı gör
Açısal momentum korunur; açısal hız iki katına çıkar.
Cevap: Açısal momentum korunur; açısal hız iki katına çıkar.